شاگردان
پيشتر گفتيم كه تحرك علمى نجف در زمان زعامت مرحوم صاحب جواهر به اوج خود رسيد . به گونهاى كه صدها و يا هزاران تن از هرسو براى فراگيرى دانش روى بدانجا نهادند . و روشن است كه در آن هنگام مجلس درس صاحب جواهر از شكوه خاصى برخوردار بود و آكنده از مشتاقان علم و دانش . گفتهاند كه در محضر وى بيش از شصت تن از فقيهان و مجتهدان مسلّم - كه به فضيلت و برترى آنان در حوزه علمى نجف اعتراف داشتند و اجتهادشان نزد استاد قطعى بود - « 1 » وجود داشت . حتى خود آن فقيه سترگ به اجتهاد چند نفر از شاگردانش بارها بر فراز منبر تدريس شهادت مىداد . « 2 » از درس صاحب جواهر بود كه بسيارى از اساطين مجتهدان و اركان فقه در شهرهاى مختلف كشورهاى اسلامى برخاستند و چراغ فروزانى فراراه ره گمكردگان شدند و به ارشاد و راهنمايى ظلمتزدگان جهل و نادانى پرداختند .
شمارش شاگردان آن يگانهء عرصهء اجتهاد كارى است بس مشكل ، اما درحد توان و امكان برخى از آنان را ياد مىكنيم : « 3 » آنان عبارتند از :
1 . سيد ابراهيم شريعتمدار سبزوارى ( 1316 - 1235 ه . ق ) .
2 . سيد ابراهيم لواسانى ( د . 1309 ه . ق ) - مقرّر درس صاحب جواهر اجازه اجتهاد
3 . شيخ ابراهيم بن محمّد على قمى ( د . 1308 ه . ق )
4 . شيخ ابراهيم شيروانى - صاحب « مبانى الأصول »
5 . شيخ ابراهيم قفطان رياحى - صاحب « قاطعة النزاع فى احكام الرضاع » - ( 1279 - 1199 ه . ق ) .
هامش
( 1 ) . در جاى مناسب به ذكر نام آنان خواهيم پرداخت .
( 2 ) . عليارى ، بهجة الآمال ، ج 6 ، ص 311 .
( 3 ) . تهرانى ، نقباء البشر و كرام البررة .