و شايد بتوان گفت كه ايشان در ابتداى امر محضر بزرگان زير را نيز درك كرده است :
- علامه بحر العلوم سيد محمّد مهدى طباطبائى ( د . 1212 ه . ق ) صاحب مصابيح . « 1 »
- علّامهء بزرگ وحيد بهبهانى ( د . 1205 ه . ق ) صاحب فوائد حايريه . « 2 »
اما ، ظاهرا اين سخن بعيد مىنمايد . مگر آنكه ولادت شيخ را در سال 1192 ه . ق ، و سن ايشان را به هنگام وفات استاد اكبر وحيد بهبهانى 16 سال و زمان درگذشت علامه بحر العلوم را در 20 سال بدانيم .
ولى اگر ولادت صاحب جواهر را - به گفتهء شيخ آقا بزرگ تهرانى - در 1202 ه . ق بدانيم ، وجه بعد روشن مىشود .
مرحوم صاحب جواهر علاوه بر مرحوم شيخ جعفر كاشف الغطاء و مرحوم سيد محمّد جواد عاملى ، از مرحوم شيخ احمد احسائى « 3 » ( د . 1243 ه . ق ) هم اجازه روايت داشته و نقل حديث مىكرده است .
حركت علمى در نجف
با گسترش انديشهء اخباريگرى - كه نقطه اوج آن با كتابها و نوشتارهاى ميرزا محمّد امين استرابادى ( د . 1033 ه . ق ) همانند فوائد المدنيّة و دانشنامهء شاهى پديد آمده بود - و شرح و بسط آن توسط دانشمندان و محدثانى همچون سيد نور الدين فرزند سيد نعمت اللّه جزائرى ( د . 1158 ه . ق ) و فرزندش سيد عبداللّه جزائرى ( د . 1173 ه . ق ) و شيخ حسين عصفورى بحرانى ( د . 1183 ه . ق ) ، و از همه مهمتر و مشهورتر شيخ يوسف بحرانى صاحب الحدائق الناضرة ( 1186 - 1107 ه . ق ) ، تفكر مجتهدين اصولى اندكاندك در انزوا و خمول قرار گرفت و مىرفت تا باب اجتهاد بسته شود .
هامش
( 1 ) . موسوى خوانسارى ، روضات الجنات ، ص 182 ؛ عليارى ، بهجة الآمال ، ج 6 ، ص 311 .
( 2 ) . همان .
( 3 ) . تهرانى ، كرام البررة ، ج 1 ، ص 311 .