حقيقت حبّ : حبّ از كيفيات نفسانى است كه دَرْكَش بديهى ولى تعريفش بسيار مشكل مىباشد . هر تعريفى كه براى حبّ شود ، تعريف شرح الاسمى خواهد بود نه حقيقى . و به قول محيى الدين عربى :
الْحُبُّ ذَوقٌ وَلاتَدْرى حَقيقَتَهُ * الَيسَ ذاعَجَبٍ وَاللّهِ وَاللّهِ « 1 »
حبّ چشيدنى است ولى حقيقتش را نمىتوانى درك كنى . تو را به خدا آيا اين چيز عجيبى نيست ! ؟
و به قول شاعر ديگر :
لايَعرِفُ الحُبَّ الّا مَن يُكابِدُهُ * وَلَا الصَّبابَةَ الَّا مَنْ يُعانيها « 2 »
حبّ را نمىشناسد مگر كسى كه درد حبّ به كبد او رسيده باشد [ يعنى درد حبّ تمام وجودش را به خود بپيچد ] و عشق را هم كسى نمىشناسد مگر آنكه خستگى و رنج آن را چشيده باشد .
البته منظور از شناخت ، شناخت ذوقى و شهودى است نه شناخت علمى .
نكته قابل توجه ديگر اين است كه ، حبّ حدّ و مرزى ندارد . كسى هم تاكنون براى او چارچوبى معين نكرده است ، كه خود اين نشانه عظمت و بىنهايتى حبّ است .
خاصيّت حبّ : خاصيّت مهم حبّ اين است كه هر مقدار در آدمى زياد مىشود عطش او نيز به مراتب بيشتر مىشود . يعنى زيادى حبّ نه تنها آدمى را سيراب نمىكند بلكه شوق او را به حبّ نيز زيادتر مىكند و به قول شاعر :
شَرِبْتُ الحّبَ كَأْساً بَعدَ كَأسٍ * فَما نَفِدَالشَّرابُ وَ مارَويتُ « 3 »
هامش
( 1 ) . الحب والمحبة الالهية ص 26
( 2 ) . شرح فصوص الحكم قيصرى ص 44
( 3 ) . شرح فصوص الحكم قيصرى ص 196