نم يم ( خلاصه قرآن در اسلام ) ( به ضميمه رسائلى در قرآن : شعرانى ، طباطبائى ، آملى ) ( فارسى ) — صفحة 100

در هر حال اين گونه اختلاف در ميان آيات قرآنى معلول اقتضائات مختلف مقام بيان مىباشد كه در جائى تكرار يك جمله را ايجاب مىكند و آن را تكيه گاه كلام قرار مىدهد و گاهى نه . نظير اين اختلاف اختلاف ديگرى است كه از جهت درازى و كوتاهى در ميان سور و آيات قرآنى هست . مانند سوره كوثر كه كوتاه‌ترين سوره قرآنى و سوره بقره كه بلندترين سوره‌ها مىباشد . مانند آيهء « مدهامتان » كه كوچك‌ترين آيهء قرآنى و يك كلمه است و آيهء دين كه آيه 282 سوره بقره و بلندترين آيه قرآن و بر بيش از سى جمله مشتمل است . همه اين اختلافات به اقتضاى مقام بيان است ، چنان كه گاهى در ميان دو آيه متصل به هم اتفاق مىافتد مانند دو آيه كريمه بيستم و بيست و يكم سوره مدثر كه اولى يك جمله و دومى بيشتر از پانزده جمله است . نظير اين اختلاف اختلافى است كه آيات سوره‌هاى قرآن از جهت ايجاز و اطناب بيان دارند چنان كه با مقايسه امثال سوره فجر و سورهء ليل به امثال سوره بقره و مائده روشن است . اغلب سوره‌هاى مكى با اسلوب ايجاز و اغلب سوره‌هاى مدنى با سياق اطناب نازل شده‌اند . و ازين باب است آنچه گفته شده كه اولين آياتى كه به پيغمبر اكرم صلي الله عليه و سلم نازل شده ، سوره علق يا پنج آيه از اول سوره علق مىباشد و آخرين آيه‌اى كه نازل گرديده آيه كريمه « واتقوا يوماً ترجعون فيه الى اللّه ثم توفى كل نفس ما كسبت و هم لايظلمون » « 1 » است .