335 . تاريخ الطبرى - به نقل از يحيى بن هانى بن عُروه - : هنگامى كه كشتههاى لشكر عمر بن سعد [ در جنگ تن به تن ] بسيار شد ، عمرو بن حجّاج ، بانگ زد : اى احمقها ! آيا مىدانيد با چه كسانى مىجنگيد ؟ سواران اين ديار ، قومى دست از جان شُستهاند . هيچ يك از شما به هماوردىِ آنان ، در نيايد كه آنان ، اندك اند و نمىپايند . به خدا سوگند ، اگر تنها سنگ به آنان بزنيد ، آنها را از پاى در مىآوريد .
عمر بن سعد گفت : درست گفتى . نظر [ درست ] ، نظر توست .
آن گاه ، به سوى لشكرش فرستاد و بر ايشان حكم كرد كه هيچ كدامشان با هيچ يك از آنها ، نبرد تن به تن نكنند . « 1 »
336 . شرح نهج البلاغة ، ابن ابى الحديد : به مردى كه روز واقعه كربلا ، همراه عمر بن سعد ، حضور داشته است ، گفته شد : واى بر تو ! آيا فرزندان پيامبر خدا صلى اللَّه عليه و آله را كُشتيد ؟
گفت : چارهاى نبود ! اگر تو نيز آن جايى بودى كه ما بوديم ، همين كار ما را مىكردى . گروهى بر ما تاختند كه دستانشان ، در قبضه شمشيرهايشان بود ، بهسان شيرهاى دَرَنده ؛ سواران را از چپ و راست ، در هم مىشكستند و خود را در دلِ مرگ مىانداختند ؛ امان را نمىپذيرفتند و به مال ، رغبتى نداشتند و هيچ چيز ، مانع آنان از ورود به درياهاى مرگ يا تسلّط بر تخت فرمانروايى نبود . اگر ما لحظهاى دستْ نگاه مىداشتيم ، همه لشكر را از دَم تيغ مىگذراندند . پس ما چه مىتوانستيم بكنيم ، اى بىمادر ! « 2 »
هامش
( 1 )
صاحَ عَمرُو بنُ الحَجّاجِ بِالنّاسِ [ لَمَّا استَحَرَّ القَتلُ بِجَيشِ عُمَرَ بنِ سَعدٍ ] : يا حَمقى ! أتَدرونَ مَن تُقاتِلونَ ؟ فُرسانَ المِصرِ ، قَوماً مُستَميتينَ ، لا يَبرُزَنَّ لَهُم مِنكُم أحَدٌ ، فَإِنَّهُم قَليلٌ وقَلَّما يَبقَونَ ، وَاللَّهِ ، لَو لَم تَرموهُم إلّا بِالحِجارَةِ لَقَتَلتُموهُم .
فَقالَ عُمَرُ بنُ سَعدٍ : صَدَقتَ ، الرَّأيُ ما رَأَيتَ . وأرسَلَ إلَى النّاسِ يَعزِمُ عَلَيهِم ألّا يُبارِزَ رَجُلٌ مِنكُم رَجُلًا مِنهُم 338
( تاريخ الطبرى : ج 5 ص 435 ، أنساب الأشراف : ج 3 ص 400 ) .
( 2 )
قيلَ لِرَجُلٍ شَهِدَ يَومَ الطَّفِّ مَعَ عُمَرَ بنِ سَعدٍ : وَيحَكَ ! أقَتَلتُم ذُرِّيَّةَ رَسولِ اللَّهِ صلى اللَّه عليه و آله ؟ فَقالَ : عَضَضتُ بِالجَندَلِ ؛ إنَّكَ لَو شَهِدتَ ما شَهِدنا لَفَعَلتَ ما فَعَلنا ، ثارَت عَلَينا عِصابَةٌ ، أيديها في مَقابِضِ سُيوفِها كَالاسودِ الضّارِيَةِ ، تَحطِمُ الفُرسانَ يَميناً وشِمالًا ، وتُلقي أنفُسَها عَلَى المَوتِ ؛ لا تَقبَلُ الأَمانَ ، ولا تَرغَبُ فِي المالِ ، ولا يَحولُ حائِلٌ بَينَها وبَينَ الوُرودِ عَلى حِياضِ المَنِيَّةِ ، أوِ الاستيلاءِ عَلَى المُلكِ ؛ فَلَو كَفَفنا عَنها رُوَيداً لَأَتَت عَلى نُفوسِ العَسكَرِ بِحَذافيرِها ؛ فَما كُنّا فاعِلينَ لا امَّ لَكَ ؟ ! 339
( شرح نهج البلاغة ، ابن أبى الحديد : ج 3 ص 263 ) .