خراب كرده بود . بناى آن 7 ذرع طول داشت » . « 1 » مطرّى در معالمدارالهجرة و مراغى در « تحقيق النّصرة بتلخيص معالم الهجره » گفتهاند :
« بناى چاه غرس پس از سال 700 ه . ق . مرمّت شد . طول آن 10 ذرع و آب آن نيز جارى و سرد و گواراست . »
فيروزآبادى در فاصلهء نيمهء دوم قرن 8 هجرى ، آن را ملك بعضى از اهل مدينه دانسته كه پس از خرابى بناى آثار آن ، تجديد ساخت شده است « 2 » و : « ذرعتها به ذراع فكان من شفيرها الى الماء ستة أذرع » . « 3 » سمهودى در نيمهء سدهء 9 هجرت ، از چاه غرس ديدن كرده ، بناى سال 700 را ويرانه ديده و گفته است كه در سال 882 ه . ق . شيخ علّامه خواجه حسين مشهور به « شهابالدّين احمد قاوانى » بناى چاه را تجديد ساختمان نمود و آن را به باغچههاى متعدّد محصور كرد و مسجدى به ياد حضور پيامبر در كنار اين چاه بنا نمود . خواجه حسين ، چاه و اراضى سرسبز آن را در 882 ه . ق . وقف نمود ؛ كه تاكنون به همان اعتبار ، موقوفهء آن سنديّت دارد .
در سالهاى 1396 / 1398 ه . ق . چاه غرس را به زحمت بسيار در ميان نخلستانهاى عوالى پيدا كردم و از عدم آگاهى مجاورنشينان و بىاطّلاعى اهل قبا و حتّى بعضى از ائمّهء جماعت مدينه در خصوص اين چاه ، متعجّب گشتم . به هر حال به موانع و صعوبت راه در يافتن يادگارهايى ازمدينهء دوران حياتپيامبر ، خارمغيلانْ حريرآمد و بر كنار چاه ايستادم :
چاه غرس در منطقهء قربان يا دهكدهء جَفاف در شمال محلهء البلاد البدريّه قرار دارد و از راهِ البصه مىتوان پس از طىّ جادهء جديد قبا - عوالى به آنجا رفت . چاه را با بناى قديمى آن ديدم . با سنگهاى سياه حرّه ، نماسازى شده بود . دهانهء چاه 5 / 3 متر قطر داشت و 11 متر عمق آن بود .
هامش
( 1 ) . اخبار مدينة الرّسول ، ص 46
( 2 ) . المغانم المطابه فى معالم طابه ، ص 46
( 3 ) . « با ذراع آن را انداره گرفتم . از كرانهاش ( لبهاش ) تا سطح آب شش ذراع بود . »