مهدى نوشت :
« اين قد أردت ، فاكفف عن ذكر دار الشيخ عثمان بن عفان . . . » « 1 » و با توجّه به گفتهء ابنجبير در « رحله » كه خانهء عثمان مقابل باب جبرئيل است ، شكّى باقى نمىگذارد كه عثمان در شرق مسجد دو خانه - يكى بزرگ و ديگرى كوچكداشته است . خانهاى كه بعدها عثمان در آنجا كشته شد ، در تاريخ مدينه به « رباط عثمان » و سپس به « رباط مغاربه » شهرت يافت . اين خانه غير از خانهاى است كه عثمان در بازار مدينه جنب « احجار زيت » اختيار كرده بود و به الزوراء شهرت داشت . « 2 » سمهودى در سدههاى 9 / 10 ه . ق . ضمن اشاره به ديرينهء خانهء عثمان گفته است :
قسمتى از محلّ خانهء بزرگ عثمان را جمالالدّين اصفهانى - وزير زنگيان موصلبنايى ساخت كه به « رباط اصفهانى » مشهور بود و چون آن را وقف فقراء غير عرب نمود ، به رباط عجم شناسانده مىشد . بعدها در نيمهء دوم سدهء 6 ، اسدالدّين شيركوه - عموى صلاحالدّين ايّوبى - در مجاورت منزل عثمان ، مقبرهاى براى خود و نجمالدّين ( پدر صلاحالدين ) بنا نمود كه در همان جا هم مدفون شدند .
محمّد لبيب البتنونى در « الرّحلة الحجازيّه » « 3 » و عبدالقدّوس انصارى از سابقهء كتابخانهاى در محلّ خانهء عثمان ياد مىكنند كه مشتمل بر آثار فقهى مالكى بوده است و قفسههاى چوبى آن از قطعات چوبى منبّتكارى شدهء عصر عبّاسيان كه به حجرهء پيامبر هديه شده بود ، تشكيل مىشده است .
در عصر تسلط عثمانىها ، خانهء مزبور ، محل سكناى شيخ حرم نبوى يا شيخالخدّام گرديد و داراى كتيبهاى بوده است .
هامش
( 1 ) . « من اين را خواستهام ، از بردن نام منزل عثمان بن عفان خوددارى كنيد . » همچنين نك : ابنبطوطه ، سفرنامه ، ترجمهء فارسى ، ص 108
( 2 ) . فيروزآبادى ، المغانم المطابه ، ص 172
( 3 ) . ص 226