مخروبهء زمان ابننجّار پس از گذشت حدود 250 سال ، دستخوش فرسودگىها و خرابىهاى بيشتر گرديد ؛ به نحوى كه سمهودى خود در « وفاء الوفا بأخبار دارالمصطفى » به آن تصريح كرده و از نزديك مشاهدات خود را چنين نگاشته است :
« آثار بسيار كمى از آنچه ابننجّار در مورد محراب و ستونهاى مسجد گفته بود ، مشاهده كردم . پس از رعايت دقّت ، [ به اين نتيجه رسيدم كه ] طول بنا از شرق به غرب 25 ذراع و از شمال به جنوب 20 ذراع بوده است .
در سال 1303 ه . ق . / 1885 م . علىّ بن موسى از مسجد اجابه ديدن كرده است ؛ ولى متأسّفانه در رسالهء « وصف المدينة المنوّره » وصفى از موقعيّت ساختمانى بنا ارائه نداده و همينقدر در صفحهء 46 گفته است :
« [ اين مسجد ] بين باغستانهاى حرّهء شرقى مدينه بر مكانى مرتفع واقع شده است . »
وى در دو موضع ؛ مسجد اجابه را يكى از نشانههاى تعيين حدود شرقى بقيع و در فصلى ديگر يكى از نشانههاى حدود ابواب حصار شهر مدينه مىخواند .
ابراهيم رفعت پاشا در طول سالهاى 1318 تا 1325 ه . ق . با آنكه مسجد اجابه را زيارت كرده ، ولى متأسّفانه توصيفى از وضعيّت بنا ارائه نداده و تنها به ذكر گفتههاى سمهودى بسنده كرده است .
آنچه عيان است ، بناى مسجد اجابه در زمان عثمانىها دوبارهسازى شده بود و قبل از بناى جديد سعودىها ، داراى 10 متر طول و 8 متر عرض و گنبدى بوده است .
بناى فعلى مسجد اجابه ، احيا شدهء بناى قديمى توسّط ادارهء اوقاف مدينه است كه در شرق شهر و حدود پانصد مترى مسجد نبى واقع است .
مؤلّف حقير در جستجوى مكان مسجد ، با مشكلات و ناراحتىهاى زيادى مواجه شد . جهت رفتن به مسجد اجابت ( / الاجابه / بنىمعاويه ) دو مسير از مركز شهر وجود دارد ؛ مىتوان از شارع عبدالعزيز به طريق منتهىاليه شرقى ديوار شمالى بقيع ره سپرد و از آنجا به طرف شمال به منطقهء بنىمعاويه رسيد . در قسمت غربى مسجد ، چاهى به نام « شمّ » مشهور عموم است . دوم از نيمهء راه شرقى شارع المطار در مسير جادّهء فرعى آن ، كه به سمت جنوب كشيده شده ، مسجد نمايى عيان دارد .
مدينه شناسى ( ط مشعر ) ( فارسى ) — صفحة 245
مساهمون: محمد باقر النجفي
ص٢٤٥