در شمال خانهء فاطمه بنت محمّد است و چنان كه گفتيم ، قبلًا به باب عثمان موسوم بوده است . اين وجه تسميه بدان علّت بود كه درِ مذكور مقابل خانهء عثمان بن عُفّان - خليفهء سوم واقع شده بود و وجه تسميهء « جبرئيل » مبتنى بر احاديثى است كه پيامبر ، جبرئيل را در مدخل اين در ملاقات و با او گفتگو كرده است . « 1 » بناى فعلى ، سر در و ستونهاى باب جبرئيل ، از آثار عبدالمجيد عثمانى است كه توسّط سعودىها همچنان محفوظ مانده است . در سر در اين باب ، به خطّ ثلث و به رنگ طلايى بر زمينهء سبز ، اين آيه را كتيبه كردهاند :
فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ مَوْلاهُ وَ جِبْرِيلُ وَ صالِحُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمَلائِكَةُ بَعْدَ ذلِكَ ظَهِيرٌ
.
و بر هر يك از دو لنگهء در نوشته شده است :
جَنَّاتِ عَدْنٍ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الْأَبْوابُ
. « 2 » همچنين بيتى را به نشانهء زبان حال پيامبر در اجراى پيام جبرئيل ، چنين كتيبه كردهاند :
و حطّ في بابنا ماشئت من ثعل * و كلُّ أمر يرى صعباً يهون بنا
2 - بابالنّساء ، از ساختههاى عمربن خطاب ، خليفهء دوم و بناى فعلى آن مربوط به عبدالمجيد عثمانى است . اين باب ، در ديوار شرقى مسجد و امتداد شمالى باب جبرئيل قرار گرفته و از آنجا به سمت عقب - محل اصحاب الصّفه - راه يافته است .
وجه تسميه : نساء مستند به حديثى است به نقل از ابنعمر كه گفت :
« لَو تَركنا هذا الباب للنساء . . . » . « 3 »
هامش
( 1 ) . الدلايل بيهقى .
( 2 ) . ص : 50
( 3 ) . سنن ابوداود .