3 - 1 ب : تاريخ بناى مرقد و حجره
براى نخستين بار ، خليفهء دوم همزمان با توسعه و ترميم مسجدالنّبى ، حجره ( / مقصورةالشّريفه ) را با خشت بنا و تعمير كرد و بعد از آن ، در زمان وليدبن عبدالملك ، كه خانههاى دختر و همسران پيامبر به مسجد منضم گرديد ، در اطراف مرقد يك ديوار چهار ضلعى ساخت و با يك ديوار پنج ضلعى ( / مخمّس ) ديگر از خارج ، آن را احاطه نمود :
الأقشهرى در [ بمنسك القاصد الزائر ] ، وفاء الوفا ، ص 560 و ابنعساكر در « تحفة الزّائر » ، تصاويرى از نقشهء هندسى بناى مرقد و حجرهء پيامبر را كه توسّط عمربن عبدالعزيز بنا شده ، ارائه كردهاند و سمهودى آنهارا در « وفاء الوفا بأخبار دارالمصطفى » ، ( صص 569 - 560 ) مورد استناد قرار داده است . ( نك : نقشه 15 - سوم )
ابو اسحاق حربى در « المناسك و اماكن طرق الحج و معالم الجزيره » ( ص 375 ) ، كه خود ، در اوايلِ قرن سوم هجرى قمرى ، شاهد بناى مخمّس بوده ، در بارهء چگونگى ساخت بناى مرقد توسط عمربن عبدالعزيز به سندى از گفتههاى هشامبن عروه از پدرش اشاره كرده كه :
« لمّا أراد عمربن عبدالعزيز هدم الحجرات و إدخالها في المسجد ، هدم حجرة عائشة » .
الأقشهرى در « روضة الفردوسيّه » ( ص 376 ) ، به استناد بيان ابوغسان معتقد است كه بناى پنججدارى اطراف مرقد ، به آن علت احداث گرديد كه عمربن عبدالعزيز كراهت داشت از اينكه مرقد مزبور به بناى مربّعِ كعبه شباهت يابد و به عنوان قبله اختيار شود .
ناصر خسرو قباديانى در « سفرنامه » ( ص 102 ) ، ضمن ذكر زيارتش از شهر مدينه ، صريحاً اشاره مىكند كه در نيمهء اول قرن پنجم هجرى ، پنجضلعى بودن بناى مقبره ، مشهود و مشهور همگان بوده است . وى در اين خصوص مىنگارد :
« مقبره ؛ و آن خانهاى مخمّس است و ديوارها از ميان ستونهاى مسجد برآورده است . »