ب : آثار و جايگاههاى تاريخى - معنوى مسجد النبى
مسجدالنّبى چنان از خصوصيّتهاى تاريخى - دينى برخوردار است كه تفكيك موضوعى آنها در كانون معنوى اسلام ، براى محقّقان ، بسيار مشكل مىباشد .
بعضى از پژوهندگان ، هر دو جنبه را يك جا مورد بررسى و نگارش قرار دادهاند و عدّهاى ديگر چون به منابع و مآخذ بيشتر و آراء متعدّد تاريخى و روايتى دسترسى داشتهاند ، در بررسى جداگانهء هر موضوع ، پژوهشهاى خود را به رشتهء تحرير درآوردهاند .
روشى كه حقير در اين كتاب برگزيدهام ، مبتنى بر شرح تفكيكشده از لحاظ تاريخى و رعايت تقدّم و تأخّر وقايع و حوادث مىباشد ؛ چرا كه اگر خوانندگان ، از وضعيّت عمومى ، تاريخ مسجد ، زمينهء فكرى نداشته باشند ، نمىتوانند معرفتى از جايگاههاى خاصّ مسجد و آثار پيامبر به نظر تاريخ و « فضيلت مذهبى » پيدا كنند . لذا با توجّه به اينكه منطقى است كه از نظر تاريخ آثار بنا و جنبههاى ابدى معنويّت آثار پيامبر در اسلام ، روى مواضع و آثار نبوى در مسجدالنّبى تأكيد خاصّى شود ، بايد اجزا و قسمتهاى مختلفه آنْ مستقلًا و با توجّه به زمينهء عمومى كه در بحث قبل ( با سرفصلِ الف ) به بيان آن مبادرت ورزيديم ، مورد بررسى ما قرار گيرد ؛ تا به لحاظ لزوم رعايت موازين پژوهشى ، از تكرار موضوعات مكرّر برحذر مانيم .
1 / ب : خانه و مقبرهء محمد رسول اللَّه صلى الله عليه و آله
خانهء محمّد رسول اللَّه صلى الله عليه و آله همزمان با تأسيس بناى مسجد ، به دست پيامبر و مساعدت و همكارى صحابه در سمت شرقى مسجدالنّبى بنا نهاده شد . نهايت سادگى بناى خانهء محمّد صلى الله عليه و آله و به كار گرفتن مصالح ابتدايى در آن ، ميدانى براى تعاريف و توصيفات مفصّل در كتب حديث و تاريخ و سيره به جا نگذارده است .
ابنسعد در « الطبقات الكبرى » ، ج 1 ، ص 499 از محمد بن عمر به نقل از عبداللَّه بن زيد هذلى نقل مىكند :