14 محاصرهء اقتصادى
وسيلهء آسان براى كوبيدن اقليتهاى جامعه ، همان مبارزهء منفى است كه شالودهء آن را ، اصل اتفاق و اتحاد اكثريت تشكيل مىدهد .
مبارزهء مثبت ، به وسايل گوناگونى نياز دارد ؛ زيرا بايد گروهى رزمنده دست به سلاح روز بزنند ، و با دادن تلفات جانى و مالى ، و هموار ساختن صدها پستى و بلندى به سوى مقصد پيش روند . ناگفته پيداست كه نوع مبارزه با صدها رنج و بلا ، همراه است و زمامداران خردمند ، پس از اتخاذ تدابير لازم و آمادگى كامل ، دست به چنين مبارزهاى مىزنند ؛ و تا كارد به استخوان نرسد ، و چاره منحصر به جنگ نگردد چنين برنامهاى را اجرا نمىكنند .
ولى مبارزهء منفى ، در گرو اين گونه مطالب نيست . فقط يك عامل نياز دارد و آن اتفاق و اتحاد اكثريت است .
يعنى گروهى كه هدف و ايده دارند ، از صميم دل ، با يكديگر ، همپيمان و همسوگند متحد مىشوند ، كه همه گونه روابط خود را با اقليت مخالف قطع كنند . خريد و فروش با آنها را تحريم نمايند ، ارتباط زناشويى موقوف شود ، و در كارهاى اجتماعى ، آنها را دخالت ندهند و نيز در امور شخصى با آنان همكارى ننمايند . در چنين هنگام ، زمين با آن پهناورى براى اقليت ، بسان يك زندان كوچك و تنگى مىگردد كه هر آنى فشار آن ، آنها را به نابودى تهديد مىنمايد .
اقليت مخالف در چنين گيرودار ، گاهى تسليم مىشوند و از نيمهء راه برگشته