و چهار درب دارد : دو درب او در سمت شرقى است كه خيلى به يكديگر نزديك است و محلّ ورود و خروج زوّار ، اكثر از اين دو در است ، و دو درب او در جهات ديگر است .
و عمارات كثيرى از سراها و خانه جديداً در بيرون شهر در سمت شرقى كه سمت كوفه است ، بنا نمودهاند ؛ ولى بعضى از آن عمارات در زمان طرفيت و نزاع اعراب با دولت عثمانى و دولت انگريزى خراب شده است و دستگاه عمارات واقون « 1 » كه به سمت كوفه مىرود ، تمام در بيرون شهر است و اداره حكومتى و نظميه او هم در بيرون شهر است .
و اصل قلعه را يكى از رجال دولت ايرانى ساخته است و بسيار كهنه هم نمىباشد و وادىالسلام ، يعنى آن نقطه كه الآن قبور مسلمانان است ، از سمت شرقى كه سمت كوفه است ، إلى سمت غرب از طرف شمال كشيده شده است . در بيرون شهر و قبرستان بسيار بزرگ عالى است و مقابر بسيارى در سر مزارها ساختهاند . چون اغلب علماء و اشخاص بزرگ هستند كه از شهرهاى ديگر مىآورند ، واقعاً خيلى باصفا مىباشد .
و در جلوى شهر در سمت كوفه ، تپّه بزرگى است [ 176 ] كه او را كوه طور مىنامند و عمارات خود شهر ، متصل به يكديگر و كوچك و دو مرتبه است و كوچ - [ - ه ] هاى بسيار باريكى دارد ، ولى هوا و زمين نجف مثل كربلا رطوبى نيست و اغلب عمارات او پرعمرتر از عمارات كربلا مىشود و دو درجه سرداب دارد و آن زيرين او ، معروف به سرداب سنّ است و بسيار پايين مىرود .
و اغلب اهالى عرباند . عجم او كمتر از كربلا است و اهالى ، تندخلق و غيورتر از اهالى كربلا هستند و تعداد نفوس اهالى را به پنجاههزار نفر مىگويند كه در زمان
هامش
( 1 ) . منظور ايستگاه قطار است .