توضيح آيات
هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ
( خصمان ) يعنى جمعان ( خصم ) اسم جنس است و صفت فوج مىباشد بر مفرد و جمع و مذكر و مؤنث اطلاق مىشود مثل اينكه گفته مىشود ( رجل خصم و رجلان خصم و رجال خصم و نساء خصم ) .
اين آيه خبر ميدهد كه اين دو گروه كه دشمنان يكديگرند در دين پروردگارشان با هم جنگ و جدال ميكنند ، و تثنيه ( خصمان باعتبار لفظ است نه معنى .
سخنان مفسرين راجع بشأن نزول آيه
1 - از صحيح بخارى نقل شده كه آيه در شش نفر از مؤمنين و كافرين نازل گرديده كه در روز بدر با كفار مجاهده نمودند ، حمزة بن عبد المطلب عتبة بن ربيعه را كشت ، على بن ابى طالب عليه السّلام وليد بن عتبه را بقتل رسانيد و عبيد بن حرث بن عبد المطلب شيبة بن ربيعه را بدرك رسانيد ، و از ابى ذر غفارى و عطاء نيز همين طور نقل شده ابى ذر به خدا قسم ياد نموده كه آيه در باره اينها فرود آمد 2 - اين آيه در اهل قرآن و اهل كتاب نازل گرديده . ( ابن عباس ) 3 - راجع بمؤمنين و كافرين است و اين قول از حسن و مجاهد و كلبى است لكن آنها نگفتهاند در روز بدر يا غير آن . ( مجمع البيان ) 4 - پس از آنكه حق تعالى قبلا آنچه را كه براى كلّ از اين دو فرقه از مؤمنين و كافرين بيان نمود بعد از آن فرمود
( هذانِ خَصْمانِ )
يعنى جمعان و فرق پنجگانه ( در آيه بالا ) يعنى با مؤمنين خصم يكديگرند و اين دو فرقه از مؤمنين و يهود و صابئين الخ با هم راجع بدين پروردگارشان جدال نمودند يهود و نصارى بمؤمنين گفتند ما اولى ميباشيم از شما زيرا كه پيمبر ما پيش از پيمبر شما بوده و دين ما قبل از دين شما است ، و مسلمانها گفتند ما در حقانيت