( توضيح آيات )
إِنْ كادَ لَيُضِلُّنا عَنْ آلِهَتِنا لَوْ لا أَنْ صَبَرْنا عَلَيْها
از اين آيه چنين فهميده مىشود كه حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلم خيلى در امر رسالت و تبليغ جديّت مينموده بطورى كه نزديك بود در اثر كوشش آنها را بتوحيد بكشاند .
( ان ) مخفّفه از مثقّله و ضمير شأن در آن مستتر است كه در تقدير ( انّه ) مىشود و جواب ( لولا ) محذوف است يعنى اين رسول ( ص ) اين مشركين نگرفتهاند تو را مگر در مورد استهزاء و چنين گويند : نزديك بود محمد صلّى اللَّه عليه و آله و سلم ما را گمراه گرداند و ما را از عبادت بتهايمان باز دارد اگر نبود كه ما در عبادت و پرستش بتهايمان جديّت نموده و صبر كرديم . و شايد غرض آنان چنين بوده كه ما چون در عبادت بتها استقامت نموديم باعجاز بتها بود كه فريب اين مردم را نخوريم و ايمان بخداى يكتا آوريم .
وَ سَوْفَ يَعْلَمُونَ حِينَ يَرَوْنَ الْعَذابَ مَنْ أَضَلُّ سَبِيلًا
تمام جواب گفتار مشركين است كه چنين گمان ميكردند اگر تابع رسول و قرآن و دين حقّ گردند از طريق راستى و درستى گمراه گرديدهاند و سعادت خود را در پرستش بتهايى كه بعضى از آنها بدست خود تراشيده بودند ميدانستند و اينان غافل بودند و نميدانستند كه چقدر منحرف گرديدهاند وقتى در قيامت يا هنگام مرگ كه به آنها خيلى نزديك است عذاب را معاينه مينمايند آن وقت خواهند دانست كه آنها گمراه بودند يا اشخاصى كه تابع دين حق گرديد
( مَنْ أَضَلُّ سَبِيلًا )
پاسخ سخن آنها است اشاره به اينكه به زودى ميدانند كه گمراه كى است .
أَ رَأَيْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ أَ فَأَنْتَ تَكُونُ عَلَيْهِ وَكِيلًا
بهمزه استفهامى كه در مقام تعجّب آرند خطاب برسولش نموده كه آيا ديدى آن كسى را كه هواى خود را إله خود گرفت آيا تو نسبت بچنين كسى