( توضيح آيات )
وَ قالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَنْ نُؤْمِنَ بِهذَا الْقُرْآنِ وَ لا بِالَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ
( الى قوله تعالى )
لَهُ أَنْداداً
در شأن نزول آيه گويند يهوديان از نصارى سؤال نمودند كه شما در باره محمد ( صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ) چه مىگوييد نصارى گفتند ما در كتاب انجيل وصف او را ديدهايم يهوديان گفتند ما نه بعيسى ( ع ) عقيده داريم و نه بانجيل و نه بمحمد ( صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ) .
و بقول ديگر مقصود از ( بين يديه ) قيامت است كه كفّار گفتند ما نه به قرآن معتقديم و نه بقيامت كه پيش آيد .
و شايد مقصود چنين باشد كه كفّار گفتند ما نه به قرآن معتقديم و نه به آنچه در آن است از وعده ثواب و وعيد بر عقاب .
وَ لَوْ تَرى إِذِ الظَّالِمُونَ مَوْقُوفُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ
خلاصه خدا به پيمبر اكرمش ( صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم ) خبر ميدهد اگر در قيامت كه فعلا كفّار منكر آنند آنان را ببينى كه در چه حالى ميباشند آن وقتى كه همگى را در دادگاه الهى جمع خواهند نمود و آنها را نگاه خواهند داشت و از آنان سؤال شود و آنها از راه اضطرار و بيچارگى هر يك خواهد خود را تبرئه كند و گناه را به گردن ديگرى گذارد اين است كه ضعفاء و تابعين باقوياء و رؤساء برميگردند و اعتراض مينمايند و گويند شما بوديد كه شبانه روز در صدد إغواء ما بوديد و ميخواستيد بر گردن ما سوار شويد اين بود كه ما را فريب ميداديد و نميگذاشتيد ما تابع حق گرديم و از اين بيچارگى امروز نجات يابيم اقويا به آنان گويند در صورتى كه راه هدايت براى شما باز بود ما چگونه به روى شما بسته گردانيديم بلكه شما خود گناهكار بوديد .
وَ أَسَرُّوا النَّدامَةَ لَمَّا رَأَوُا الْعَذابَ
( اسرّوا ) دو طور معنى شده زيرا كه آن از لغات اضداد است و بمعنى ظاهر و پنهان گردانيدن هر دو استعمال شده شايد در اينجا بمعنى پنهان كردن باشد كه رؤساء پشيمانى خود را پنهان ميدارند كه مورد سرزنش ضعفاء واقع نگردند و بقرينهء آيات ديگر كه