براى اولينبار در كتاب جامع المقال نظم مشخصى به آنها داد و بخشى از آنها به صورت قواعد علم رجال ظهور كردند . اما آغاز جدى اين مسير را بايد از فوايد وحيد بهبهانى بدانيم . مصادر و منابع مهمى كه بر اين اساس تأليف شده عبارت است از : 1 ) جامع المقال ، 2 ) فوايد وحيد بهبهانى ، 3 ) رجال السيد بحر العلوم ، 4 ) عدّة الرجال ، 5 ) بهجة الآمال .
1 . جامع المقال فيما يتعلّق بأحوال الحديث و الرجال
مؤلف . شيخ فخر الدين بن محمد بن على بن احمد بن طريح رماحى نجفى معروف به فخر الدين طريحى ( م 1085 ) مؤلف اين كتاب است . « 1 » او در نجف در خاندان آل طريح كه از خاندانهاى مشهور شيعى علمى نجف بود متولد شد و در رماحيه عراق از دنيا رفت . با شيخ حر عاملى معاصر بود و از شيخ بهايى روايت كرده ، خود نيز از مشايخ روايت پسرش شيخ صفى الدين و علامه مجلسى و سيد هاشم بحرانى است . « 2 » طريحى صاحب تأليفات متعددى از جمله مجمع البحرين فى اللغة در زمينه غريب الحديث است . كتاب ديگر او جامع المقال است كه به معرفى آن خواهيم پرداخت .
تأليف . طريحى اين كتاب را در قالب يك مقدمه و دوازده باب و يك خاتمه سامان داده است . باب اول در آشنايى با برخى مصطلحات كلى دربارهء سند و متن حديث و اقسام آنهاست . باب دوم به احكام اقسام مختلف حديث و حجيت خبر واحد اختصاص دارد . در باب سوم شرايط راوى براى عمل به روايت وى بيان شده و باب چهارم به بيان عدالت در شرايط راوى اختصاص يافته است . باب پنجم انواع احاديثى كه از پيامبر نقل شده و شيوهء استفاده از آنها را بيان مىكند . باب ششم انگيزهء عدول از اصطلاح قدما به مصطلحات جديد اعتبار حديث را بيان مىكند . باب هفتم
هامش
( 1 ) . رياض العلماء و حياض الفضلاء .
( 2 ) . آذر تفضلى و مهين فضائلى جوان ، فرهنگ بزرگان اسلام و ايران از قرن اول تا چهاردهم هجرى ، مشهد : آستان قدس رضوى و بنياد پژوهشهاى اسلامى ، 1379 ، ص 415 .