در اوايل شروع به تأليف كتاب ، در يك شب بلند و طولانى ، حدود سه ساعت قبل از طلوع فجر نياز به كتاب رهن از تهذيب الأحكام شيخ طوسى داشتم كه نزد من موجود نبود . درحالىكه 5 ساعت به طلوع فجر باقى مانده بود و نمىتوانستم كار را تعطيل كنم و همچنين امكان نوشتن را بدون مراجعه به تهذيب نداشتم ، توجه به حضرت مولى حجت منتظر ( عج ) يافتم و به ايشان عرض كردم : آقاى من ! از من بذل جان ، و از شما عنايت و كمك در اين كار لازم است و من الآن از شما كتاب رهن تهذيب را مىخواهم و از شدت توجهم به ايشان ، اشكهايم جارى شد .
نزد ما مقدارى كتاب وقفى بود كه با خطهاى قديمى بد نوشته شده بود . اين كتابها در موضوع صرف و نحو و تفسير و غير اينها بود و اين كتابها چون بسيار مورد استفاده ما قرار گرفته بود استفاده جديدى از آنها نمىشد و بههيچوجه احتمال وجود كتاب تهذيب را در بين آنها نمىدادم . پس بىاختيار بهسوى اين كتابها رفتم و دست بردم و كتابى از بين آنها برداشتم و ناگاه ديدم كه بخشى از كتاب تهذيب با خط خوش است و فقط بخش رهن مىباشد . پس آنچه را كه نياز داشتم از آن نقل كردم . و عجيب آن است كه پس از آن تاريخ ، بارها به دنبال آن كتاب گشتم و آن را نيافتم . پس دريافتم كه آن دفعه لطف خاص امام عصر ( عج ) بوده است و ايشان اراده كردهاند كه من اين كار را به انجام برسانم . از تأليف اين كتاب روز 7 رجب 1349 ه فراغت يافتم و از آن تاريخ تا اواخر جمادى الاولى 1350 ه به بازنگرى در آن پرداختم و پس از آن شروع در بازنگرى فهرست و مراجعه مستدركها نمودم . » « 1 »
وى پس از نقل اين مطالب ، شوق خويش را در اتمام كتاب در حدّ عشق توصيف مىكند ، تا آنجا كه هيچ سختى در هنگام انجام اين كار احساس نمىكرده است .
3 . چاپهاى كتاب .
الف ) چاپ سنگى آن در سه جلد رحلى در سال 1351 ه ق بهوسيله انتشارات جهان بهصورت افست تجديد چاپ شده است .
ب ) چاپ جديد آن توسط مؤسسه آل البيت لاحياء التراث آغاز شده . اين چاپ با تحقيق و اضافات و تعليقات فرزند مؤلف همراه است . جلد صفر آن با عنوان مخزن المعانى به بررسى سرگذشت مامقانى مىپردازد و از جلد سوم اصل كتاب آغاز مىشود . دو جلد اول و دوم هم به فوائد رجالى مقدماتى اختصاص دارد . پيشبينى مىشود كه اين چاپ نزديك به 50 جلد برسد .
هامش
( 1 ) . تنقيح المقال ، انتشارات جهان ، ج 1 ، ص 1 و 2 ؛ با تلخيص و تصرف .