تعيين راويان هر امام و كسانى كه از هيچيك از ائمه ( عليهم السلام ) روايت نقل نكردهاند ، قبلا توسط شيخ طوسى در كتاب الرجال انجام شده بود ، ولى او در حدّ توان و اطلاعات خود اين كار را انجام داده بود . مرحوم اردبيلى مدعى است كه بيش از يكسوم رجال شيخ طوسى را بر آن افزوده و اصحاب ائمه ( عليهم السلام ) را تعيين كرده است ، درحالىكه از نظر شيخ طوسى و ديگر عالمان رجالى - به حسب ظاهر - ايشان روايتى از ائمه ( عليهم السلام ) نداشتهاند . « 1 »
مؤلف به سبب اختصار آدرس روايت راويان را از امام ذكر نكرده و به همان رمز كه نشاندهندهء روايت از امام است ، اكتفا كرده است .
2 ) مرحوم اردبيلى پس از ذكر نام راوى و نقل سخن استرآبادى و تفرشى و مشخص كردن روايت او از ائمه ( عليهم السلام ) ، نام راويان از راوى مورد بحث را ذكر مىكند و بعد از نام هريك از آنان آدرس اجمالى چهار تا شش حديث از آنان را ارائه مىدهد . اردبيلى براى اين كار راويان هر راوى را از كتب اربعه حديثى ( كافى ، من لا يحضره الفقيه و تهذيب الأحكام و استبصار ) فهرست شيخ طوسى ، فهرست شيخ منتجب الدين ، و مشيخهء من لا يحضره الفقيه و تهذيب الأحكام و استبصار استخراج كرده است و به ترتيب با رمزهاى فى ، يه ، يب ، بص ، ست ، جب ، به آنها ارجاع مىدهد .
مرحوم اردبيلى با اين شيوه ، راهى براى شناخت راويان و تمييز مشتركات گشوده و بسيارى از موارد اشكال را حل كرده است . البته در مواردى با وجود تلاش وى اين كار ممكن نشده و هيچ قرينهاى بر ترجيح نام يكى از راويان بر ديگر همنامانش و تعيين وى نيافته است . در اين موارد راوى و مروى عنه را چنانكه در سند وجود داشته ، همراه نام مورد بحث نقل كرده ، تا شايد ديگران قرينهاى براى ترجيح بيابند .
او در تبيين شيوهء خود در ترجيح و تمييز بين مشتركات مىگويد :
هامش
( 1 ) . همان ، ص 6 .