شرح
( 20 ) مقدسى ، همانجا .
( 21 ) حدود العالم ، 57 - 58 .
( 22 ) « . . . ( 2 ) و اما روميان گفتند كى همه آبادانى جهان سه قسم است : قسم آن است كى مشرق وى درياى اوقيانوس مشرقى است و حد تغز غز و خرخيز و جنوب وى درياى اعظم است تا بقلزم و مغرب وى درياى شام است و روم تا به خليج قسطنطنيه و [ شمال وى ] حدود صقلاب و آخر حدود آبادانى جهان است و اين قسم را آسيه الكبرى خوانند و اين قسم دو سيك همهء آبادانى است كه اندر ناحيت شمال است ( 3 ) و قسم دوم مشرق وى اول حدود مصر است از خط استوا تا به درياى روم و جنوب او بيابانى است كى ميان بلاد مغرب است و ميان بلاد سودان و مغرب وى درياى اقيانوس مغربى است و شمال او درياى روم است و اين قسم را لوبيه خوانند ، و اين قسم دوازده يك آبادانى همهء جهان است اندر شمال . ( 4 ) و قسم سيم مشرق او خليج قسطنطنيه است و جنوب وى دريا روم است و مغرب وى دريا اوقيانوس مغربى است و شمال وى آخر آبادانى جهان است اندر شمال و اين قسم را ازوفى خوانند و اين قسم چهار يك همهء آبادانى جهان است ( 5 ) و اما آبادانى كه اندر ناحيت جنوب است آن را روميان آبادانى جنوب خوانند » . ( حدود العالم ، 57 - 58 ) .
( 23 ) حدود العالم ، 58 .
( 24 ) و بقيهء قسمتهاى آبادان جهان عبارتند از : « . . . و پارس و بيابان كركس كوه ( كرگس كوه ) و ديلمان و خوزستان و ناحيت جبال و عراق و ديار عرب و جزيره و آدربادگان و شام و مصر و مغرب و اندلس و روم و سرير و الان و خزران و صقلاب و بجناك خزران و مروات و بلغار اندرونى و روس و مجفرى ( مجغرى ) و نندر و بجناك ترك و برداس و برطاس و خغاچ و كيماك و چگل و تخس و خلخ و يغما و تغزغز و خرخيز و هر ناحيتى از اين نواحى مقسوم است به اعمال . . . » ( حدود العالم ، 59 ) .
( 25 ) نجيب بكران ، 8 - 9 .
( 26 ) ابن فندق ، 17 .
( 27 ) ابن فندق در متن كتاب خود از پنجاه منطقهء آباد جهان سخن مىگويد اما در عمل از