ثُمَّ قالَ أَبُو عَبْدِاللَّهِ - عليه السلام - : وَأَمَّا قَوْلُهُ :
إِمَّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ
.
قالَ : إِنْ أَضْجَراكَ فَلا تَقُلْ لَهُما أُفٍّ
وَ لا تَنْهَرْهُما
إِنْ ضَرَباكَ .
قالَ :
وَ قُلْ لَهُما قَوْلًا كَرِيماً
.
قالَ : تَقُولُ لَهُما : غَفَرَ اللَّهَ لَكُما ، فَذلِكَ مِنْكَ قَوْلٌ كَريمٌ .
وَقالَ :
وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ
.
قالَ : لا تَملَأَ عَيْنَيْكَ مِنَ النَّظَرِ إِلَيْهِما إِلَّا بِرَحْمَةٍ وَرِقَّةٍ ، وَلا تَرْفَعْ صَوْتَكَ فَوْقَ أَصْواتِهِما ، وَلا يَدَيْكَ فَوْقَ أَيْديهِما ، وَلا تَتَقَدَّمْ قَدّامُها . « 1 »
معناى احسان به پدر و مادر چيست ؟
ابو ولّاد حنّاط گويد : از امام صادق - عليه السلام - پرسيدم : خداى عزّوجلّ كه مىفرمايد : « و به پدر و مادر احسان كنيد » اين احسان چيست ؟
فرمود : احسان اين است كه با آنها نيكو معاشرت كنى و آنها را مجبور نكنى چيزى را كه احتياج دارند از تو بخواهند ، اگرچه بىنياز باشند ( بلكه بايد اظهار نكرده وظيفهء خود را انجام دهى ) مگر خداوند نمىفرمايد : « هرگز به نيكى نرسيد ، مگر از آنچه دوست داريد انفاق كنيد » ؟
سپس امام صادق - عليه السلام - فرمود : و اما فرمايش خدا : « هرگاه يكى از آن دو يا هر دوى آنها نزد تو به سن پيرى رسند كمترين اهانتى به آنها روا مدار » .
يعنى اگر تو را به ستوه آوردند و ملول كردند به آنها اف هم نگوئى ( و اف علامت ملولى و بيزارى است ) « و بر آنها فرياد مزن » اگر تو را كتك زدند .
سپس فرمود : « و گفتار لطيف و سنجيده و بزرگوارانه به آنها بگو » .
يعنى به آنها بگوئى خداوند شما را بيامرزد ، اين همان گفتار لطيف و
هامش
( 1 ) - اصول كافى : ج 3 ص 230 ح 1 .