عليّ ، الأمر إليّ في عليّ وفي غيره ، ألم انزل إليك يا محمّد ! فيما أنزلت من كتابي إليك :
الم * أَ حَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَ هُمْ لا يُفْتَنُونَ
- إلى قوله - و ليعلمن الكاذبين « 1 » .
قال : فوّض رسول اللَّه صلى الله عليه و آله و سلم الأمر إليه .
أقول : وقد بيّن وأوضح أميرالمؤمنين عليه السلام في الخطبة القاصعة تأويل هذه الآية « 2 » .
جابر گويد : به امام باقر عليه السلام عرض كردم : فرمايش خداوند متعال را به پيغمبرش كه مىفرمايد : « هيچگونه اختيارى در مورد آن امر براى تو نيست » براى من تفسير كن .
حضرت فرمود : اى جابر ! رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم خيلى ميل داشت كه پس از او علىّ بن ابى طالب عليه السلام بر مردم خليفه باشد ، ولى در نزد خدا خلاف آنچه كه پيامبر مىخواست بود ( يعنى خداوند مىدانست كه چنين نخواهد شد ) .
عرض كردم : پس معناى آيه چيست ؟
حضرت فرمود : مقصود خدا از اين كلامش كه « هيچگونه اختيارى در مورد آن امر براى تو نيست » به پيامبر اين بود كه : اى محمّد ! در مورد على عليه السلام كار بسته به ميل تو نيست ، بلكه در مورد على عليه السلام و ديگران زمام و اختيار در دست من است .
اى محمّد ! آيا بر تو در كتابى كه بر تو نازل نمودم نفرستادم كه : « الم * آيا مردم گمان كردند همين كه بگويند : ايمان آورديم ، به حال خود رها مىشوند و آزمايش نخواهند شد ؟ * ما كسانى را كه پيش از آنان بودند آزموديم ( و اينها را نيز امتحان مىكنيم ) ؛ بايد علم خدا در مورد كسانى كه راست مىگويند و كسانى كه دروغ مىگويند ، تحقّق يابد » ؟
حضرت فرمود : پس بنابراين ، پيامبر خدا صلى الله عليه و آله و سلم كار را به خدا واگذار نمود .
علّامهء مجلسى رحمه الله گويد : تأويل اين آيه را اميرالمؤمنين عليه السلام در خطبهء قاصعه روشن نمودهاند .
هامش
( 1 ) - العنكبوت : 1 - 3 .
( 2 ) - بحار الأنوار : ج 24 ص 231 ح 37 ، وج 25 ص 338 ، عن تفسير العياشي .