انحراف دل و باطن انسان ، نتيجهء طبيعى زنگار گرفتن آينهء قلب است ، و زنگار گرفتن آينهء قلب ، نتيجهء طبيعى هوسرانى و انحراف عملى از راه حقّ است . معناى انحراف باطنى انسان به وسيلهء خداوند ، همين است كه انحراف عملى و ظاهرى ، بر اساس سنن الهى و نظام آفرينش ، به انحراف قلبى و روحى تبديل مىشود .
البته بايد توجّه داشت كه يكى از عوامل استوارى ايمان ، دعا كردن است . در كنار دعا ، رعايت نكات ديگرى هم ضرور است كه مهمترين آنها ، پرهيزگارى و اجتناب از گناه است . « 1 »
روايت شده كه از امير مؤمنان عليه السلام پرسيده شد : چه چيزى ، ايمان را تثبيت مىكند ؟
امام عليه السلام فرمود : « پارسايى » .
پرسيدند : چه چيزى ايمان را زائل مىكند ؟
امام عليه السلام فرمود : « حرص ورزيدن » . « 2 »
وَرَع ( پارسايى ) و طمع ( حرص ) ، دو كليد ثبات يا انحراف ايمان هستند . وَرَع ، به خويشتندارىاى مىگويند كه از تقوا ( پرهيزگارى ) ، عميقتر است ؛ زيرا شخص پارسا ، از شبهه هم پرهيز كند ، « 3 » ولى پرهيزگارى ، همان خويشتندارى از گناه و حرام است . اگر كسى بتواند خود را از ورود به محدودهء شُبهات ، باز دارد ، ايمانش پا بر جا خواهد ماند ؛ ولى كسى كه به اموال ديگران چشم داشته باشد و براى جمع آورى اموال دنيا ، خود را به هر سو بكشانَد ، ايمانش عاريتى است و هميشه در معرض خطر ، قرار دارد .
مفضّل بن عمر ، از ياران امام صادق عليه السلام ، از ايشان پرسيد : نجات يافته ، چگونه
هامش
( 1 ) . براى آشنايى با عوامل ثبات ايمان و عواملى كه تداوم ايمان را تهديد مىكنند ، ر . ك : دانشنامهء ميزان الحكمة ، ج 8 ، ص 207 ( استوارى ايمان ) .
( 2 ) . الأمالى ، صدوق ، ص 365 ، ح 11 .
( 3 ) . پيامبر خدا صلى الله عليه و آله فرموده است : « الورع الذى يقف عند الشبهة » ( كنز العمال ، ج 3 ، ص 428 ، ح 7289 . نيز ر . ك : بحارالأنوار ، ج 70 ، ص 296 ، باب الورع و اجتناب الشبهات ) .