از ديرباز ، واژه شناسان و مفسرّان ، به تمايز دو گونهء صلواتِ خداوند ، و صلواتِ فرشتگان و مؤمنان پرداختهاند . خليل بن احمد فراهيدى ، از كهنترين واژه شناسان عرب ، « صلوات » خدا را به معناىِ « ستايش نيكو و يادكرد زيبا » « 1 » از آنان مىداند و « صلوات » فرشتگان را به معناى طلب رحمت از خدا « 2 » مىشِمُرَد . ديگر واژه شناسان نيز كم و بيش ، سخن او را تكرار كردهاند و برخى ، « صلاة » از جانب خداوند را به معناى « رحمت » دانستهاند .
خلاصهء سخن ، آن كه « صلاةِ » خداوند ، به معناى « رحمت » اوست و « صلاةِ » فرشتگان ، به معناى « درخواست رحمت » از خداست . آنچه يقينى است : « رحمت » يا « ستايش » خداوند ، مانند رحمت و ستودن انسانها كه از محدودهء لفظ فراتر نمىرود ؛ نيست . بلكه « رحمت » يا « ستايش » خدا ، همراه با فرستادنِ بركات و فراگير شدن رحمت الهى در زندگى كسانى است كه مشمولِ صلوات او مىشوند .
فرمانِ صلوات فرستادن بر پيامبر صلى الله عليه و آله
از جمله دستورهاى قرآن ، دستورِ « درود فرستادن ؛ صلوات » بر پيامبر صلى الله عليه و آله است .
خداوند و فرشتگان ، بر پيامبر « صلوات » مىفرستند و به مؤمنان هم دستور مىدهد تا بر پيامبرش ، صلوات نثار كنند :
« إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِيماً
. « 3 »
همانا خداوند و فرشتگانِ او ، بر پيامبر صلى الله عليه و آله ، درود مىفرستند . اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! بر او درود فرستيد و سلام گوييد ؛ سلامى در خور و شايسته » .
بر پايهء روايتى ، امام كاظم عليه السلام ، در تفسير آيهء ياد شده ، مىفرمايد :
هامش
( 1 ) . « حسن ثنائه عليهم و حسن ذكره لهم » ( العين ، ج 7 ، ص 154 ) .
( 2 ) . « صلاة الملائكة : الاستغفار » ( العين ، ج 7 ، ص 154 ) .
( 3 ) . سورهء احزاب ، آيهء 56 .