و هم پس از ظهور ، رجعت دارد « 1 » . با اين بيان ، مشكل تعارض بر طرف مىشود .
نتيجه اين كه تعدّد رجعت از ويژگىهاى امير مؤمنان عليه السلام است كه در هر سه موضع تحقّق مىپذيرد ؛ امّا رجعت بقيّهء افراد ، مؤمن يا كافر ، هنگام ظهور است ، هر چند نمىتوان در تعيين دقيق زمان آن و چگونگى تقارنش با ظهور ، سخنى قاطع و دقيق گفت .
اجمالًا اين موضوع قابل اثبات است كه رجعت با ظهور امام مهدى عليه السلام ارتباط دارد و زمان وقوع آن ، نزديك ظهور است ؛ امّا تقديم و تأخير وقايع ظهور و تعيين دقيق زمان رجعت و اين كه در پى كدام واقعهء مرتبط با ظهور اتّفاق خواهد افتاد ، ميسّر نيست و ضرورتى هم براى تعيين دقيق آن وجود ندارد .
احاديث در اين باره بسيارند و نيازى به ذكر همهء آنها نيست . آنچه اهمّيت دارد و از حكمتهاى رجعت بر مىآيد ، همان علم اجمالى به وقوع رجعت با ويژگىهاى كلّى آن است و علم به جزئيات آن ، هيچ تأثيرى در اعتقاد به رجعت و تلاش براى به دست آوردن صلاحيتهاى مرتبط با آن ندارد .
هامش
( 1 ) . بحار الأنوار : ج 25 ص 355 .