مكّه است . « 1 »
دو روايت نبوى نيز به نقل از عبد اللَّه بن عمرو و امام على عليه السلام ، محلّ خروج و قيام را جايى در يمن به نام كرعه ( اكرعه ) دانستهاند . « 2 »
اين حديث ، شاذ و غير معتبر است و با روايات متعدّدى كه گذشت ، متعارض است . به احتمال فراوان ، اين روايت ، ناظر به خروج يمانى از يمن است كه از ياوران امام مهدى عليه السلام خوانده شده و اندكى پيش از ايشان خروج مىكند .
همچنين احاديثى كه قاضى نعمان مغربى در كتاب شرح الأخبار آورده و دلالت بر آغاز قيام مهدوى از مغرب دارد و يا احاديثى كه شمس الدين محمّد قرطبى در كتاب التذكره آورده و محلّ خروج را مغرب اقصى دانسته است ، « 3 » نمىتوانند با احاديث فراوانى كه همگى بر شروع قيام از مكّه دلالت دارند ، معارضه كنند ؛ زيرا اين گزارشها همگى بدون سند و يا مرسل هستند و احاديث ظهور از مغرب را تنها قاضى نعمان و حديث مغرب اقصى را تنها قرطبى نقل كرده و هيچ كدام ، از سوى محدّثان ديگر تأييد نشده است . از اين رو ، محتمل است اين روايات ، جعلى و به انگيزهء تأييد حكومت فاطميان و يا تقويت مهديان دروغينِ سر برآورده در شمال افريقا و غرب جهان اسلام ساخته شده باشند . تقويت كنندهء اين احتمال ، وجود انحصارىِ اين روايات در دو كتاب متعلق به غرب جهان اسلام است : نخست : شرح الأخبار نوشتهء قاضى نعمان ، مفتى حكومت فاطميان در كشور مصر و شمال افريقا و ديگرى التذكرة نوشتهء قرطبى ، عالم اندلسى است . احتمال ديگر آن است كه اين احاديث ، در نتيجهء برداشتى نادرست و تحريفگونه از احاديث ظهور خورشيد از
هامش
( 1 ) . ر . ك : معجم البلدان : ج 2 ص 63 .
( 2 ) . ر . ك : ج 7 ص 276 ح 1333 ، الملاحم والفتن : ص 278 ح 404 ، الصراط المستقيم : ج 2 ص 154 و 259 .
( 3 ) . التذكره : ص 300 ( باب منه فى المهدى و من اين يخرج ) . گفتنى است در پانوشت كتاب آمده : سيوطى دركتاب العرف الوردى ( ص 86 ) اين حديث را بى اصل دانسته است .