سند بسيارى از احاديث اين كتاب ، به فضل بن شاذان مىرسد كه از بزرگان اصحاب ائمّه و مؤلّف كتابهايى در موضوعات مربوط به امام عصر عليه السلام از جمله اثبات الرجعه ، كتاب القائم و كتاب الملاحم است . « 1 » وى همچنين احاديث مربوط به علائم ظهور را كه استادش شيخ مفيد در كتاب ارشاد نقل كرده ، آورده است ؛ امّا از الغيبة نعمانى ، بهره نجسته ، گرچه مضمون احاديث دو كتاب ( الغيبة نعمانى والغيبة طوسى ) در مواردى با هم تطبيق مىشود .
بخش نشانههاى ظهور در اين كتاب حدود شصت گزارش است كه تعدادى از آنها از معصوم صادر نشده و تعدادى هم از منابع يا راويان اهل سنّت نقل شده است .
اين شيوه در الغيبة نعمانى و كمال الدين ، دست كم در بخش علائم يافت نمىشود .
3 - 1 - 4 . كتاب الفتن
اين كتاب ، اثر نعيم بن حمّاد خزاعى مروزى ( م 228 ق ) از محدّثان اهل سنّت است كه به طور گسترده به منابع شيعه راه يافته و از طريق آثارى مانند التشريف بالمنن فى تعريف الفتن مشهور به الملاحم والفتن ابن طاووس در كتب اماميه به آن استناد و استدلال مىشود . الفتن ، قديمىترين منبع در بحث ملاحم و فتن و به عبارتى همان نشانههاى ظهور است . ابن حمّاد در جريان اختلاف معتزله و اشاعره بر سر مخلوق يا حادث بودن قرآن ، با عقيدهء خليفهء وقت ، معتصم عبّاسى مخالف بود و به زندان افتاد و در همان جا بدرود زندگى گفت . « 2 »
در بارهء وثاقت وى اختلاف نظر است . برخى او را توثيق و بعضى مذمّت كردهاند . « 3 » سيّد ابن طاوس ، توثيقات وى را از رجاليان بزرگ اهل سنّت آورده و
هامش
( 1 ) . رجال النجاشى : ج 2 ص 168 و 169 .
( 2 ) . الطبقات الكبرى : ج 7 ص 359 .
( 3 ) . ر . ك : سير أعلام النبلاء : ج 10 ص 597 و 609 ، الكامل فى ضعفاء الرجال : ص 251 ش 8 .