3 . كتابشناسى علائم ظهور
مجموع تأليفاتى كه احاديث علائم ظهور را نقل يا بررسى كردهاند ، به سه دسته تقسيم مىشوند :
3 - 1 . كتب غيبتنگارى
در اين دسته ، كتابهاى فراوانى قرار مىگيرند كه هر يك از جهتى ، حائز اهميت است ؛ امّا در اين ميان ، چهار كتاب اصلى در موضوع علائم ظهور قرار مىگيرند كه ديگر كتابها احاديثشان را غالباً از آنها گرفتهاند . از اين رو ، به معرّفى مختصر در بارهء اين چهار منبع اصلى مهدويت و ظهور مىپردازيم .
3 - 1 - 1 . كتاب الغيبة
اين كتاب اثر محمد بن ابراهيم بن جعفر نعمانى معروف به ابن ابى زينب از محدثان دوره غيبت صغرى است . وفات او را حدود سال 360 ه نوشتهاند . در بارهء او و كتابش در بخش كتابشناسى احاديث مهدوى سخن گفتهايم .
معروفترين مشايخ نعمانى كه بيشترين روايات اين كتاب از او نقل شده است احمد بن محمد بن سعيد معروف به ابن عقده ( م 333 ) است . از حدود 86 روايت علائم ظهور ، حدود 50 حديث آن از طريق ابن عقده است . وى از محدثان زيدى مذهب است كه البته در ميان اماميه هم اعتبار دارد . پس از او ، احمد بن هوذه و على بن احمد بندنيجى مشايخ مهم نعمانىاند كه احتمال مىرود اين افراد كتابى در موضوع غيبت يا ملاحم و علائم ظهور داشتهاند كه نعمانى از آن كتابها نقل مىكند . چنان كه يكى از محققان معاصر از نسخه اى به نام ملاحم ابن عقده خبر داده و از آن مطالبى را نقل كرده است . « 1 » گرچه كتاب الغيبه از اعتبار خاصى برخوردار است ليكن بايد توجّه داشت كه تعدادى از راويان گزارشگر علامتها از فرقههاى
هامش
( 1 ) . ر . ك : تاريخ سياسى غيبت : ص 57 ، 60 ، 100 و 245 .