صادق عليه السلام ثابت نيست و مشابه ندارد . « 1 »
گزارش ديگر حديث لوح ، به نقل از ابو نضره در جريان شهادت امام باقر عليه السلام است . « 2 » سند و متن اين گزارش ، غير معتبر است . اين گزارش ، علاوه بر وجود افراد مجهول و مهمل در سند آن ، از منظر تاريخى نيز با اشكال روبهروست ؛ زيرا از حضور جابر بن عبد اللَّه انصارى در هنگام شهادت امام باقر عليه السلام و در حضور امام صادق عليه السلام سخن گفته است ، در حالى كه جابر بن عبد اللَّه در سال 78 هجرى ، وفات كرده است . « 3 » امام صادق عليه السلام در سال 83 هجرى متولّد شده و امام باقر عليه السلام در سال 114 هجرى به شهادت رسيده است . بنا بر اين ، امكان همراه بودن اين سه نفر در يك جلسه ، وجود ندارد .
با توجّه به مطالب پيشين مىتوان گفت : سند اوّل و دوم حديث لوح ، قابل قبول است . تعدّد منابع كهن و معتبرى كه حديث ياد شده را نقل كردهاند و همچنين تعدّد طرق و اعتبار برخى از آنها قرائن روشنى بر صدور آن است . وضعيت رجالى ابو الجارود در پذيرش سندى متن اوّل دخالت دارد . بنا بر اين در مورد او با تفصيل بيشترى سخن مىگوييم :
ابو الجارود
زياد بن منذر ، مشهور به ابو الجارود ، از اصحاب امام باقر عليه السلام ، روايت كننده از امام صادق عليه السلام و فردى نابينا بوده است . احاديث تفسيرى او از امام باقر عليه السلام مشهور است . « 4 » بسيارى از اين احاديث تفسيرى او در نسخهء موجود كتاب تفسير القمّى نقل شده است . ظاهراً شخصى كتاب تفسيرىِ ابو الجارود را در كتاب
هامش
( 1 ) . ر . ك : معجم رجال الحديث : ج 16 ص 151 .
( 2 ) . ر . ك : عيون أخبار الرضا عليه السلام : ج 1 ص 47 ح 1 .
( 3 ) . رجال الطوسى : ص 31 ش 134 .
( 4 ) . رجال النجاشى : ج 1 ص 387 ص 446 .