نسبت به اعتبار آن خواهد شد .
به سبب شهرت و صراحت اين گزارش ، شايسته است كه مباحثى در بارهء اسناد و دلالت آن مطرح شود :
الف - مباحث مرتبط با سند
اين گزارش ، با پنج سند متفاوت در مصادر حديثى شيعه نقل شده است .
1 . گزارش ابو الجارود از امام باقر عليه السلام : محمّد بن يحيى ، از محمّد بن الحسين ، از ابن محبوب ، از ابو الجارود ، از ابو جعفر عليه السلام .
اين سند ، مشهورترين سند حديث لوح است كه با تفاوتهايى جزئى در كتابهاى مهمّ حديثى شيعى ، نقل شده است . « 1 »
اين طريق ، بهترين طريق گزارش حديث لوح است . افراد واقع در سند ، از بزرگان ، موثّقان و اجلّاى عالمان شيعى هستند . تنها راوىِ اوّل سند يعنى ابوالجارود مىبايد مورد بررسى و تأمّل قرار گيرد كه در ادامهء بحث ، بدان خواهيم پرداخت .
2 . گزارش مفصّل ابو بصير به نقل از امام صادق عليه السلام : سند اين گزارشِ بسيار گسترده ، اين گونه است : محمّد بن يحيى و محمّد بن عبد اللَّه ، از عبد اللَّه بن جعفر ، از حسن بن ظريف و على بن محمّد ، از صالح بن ابى حماد ، از بكر بن صالح ، از عبد الرحمان بن سالم ، از ابو بصير .
اين سند ، به چند شاخه تقسيم مىشود و بيشتر افراد واقع در سند ، موثّقاند .
اعتبار اين طريق ، منوط به پذيرش احاديث دو راوىِ انتهاى زنجيره سند آن ، يعنى بكر بن صالح و عبد الرحمان بن سالم است .
يك . عبد الرحمان بن سالم : در ميان رجاليان ، تنها ابن غضائرى او را تضعيف كرده است ؛ ولى تضعيف منفرد ابن غضائرى ، مورد پذيرش عالمان شيعى نيست .
هامش
( 1 ) . ر . ك : ص 391 ح 153 و 154 .