بأصحابه ، و فى اخرى أنّه قال ذلك بغدير خمّ ، و فى أُخرى أنّه قال [ ذلك ] لمّا قام خطيباً بعد انصرافه من الطائف « 1 » كما مرّ ، ولا تنافى ، إذ لا مانع من أنّه كرّر عليهم ذلك فى تلك المواطن و غيرها اهتماماً بشأن الكتاب العزيز و العترة الطاهرة . « 2 »
بدان كه حديث « تمسّك به ثقلين » ، طرق زيادى دارد و از بيست و چند صحابى ، نقل شده است . طرق فراوانى هم در صفحات گذشته ذكر شد . . . . در برخى از اين طرق ، آمده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله آن را در سرزمين عرفات در حجّة الوداع گفت . در برخى ديگر آمده است كه پيامبر صلى الله عليه و آله آن را در مدينه به هنگام بيمارىاش ، وقتى كه اتاقش آكنده از اصحاب بود ، فرمود . در پارهاى از آنها آمده كه آن را در غدير خُم گفته است . در برخى ديگر گفته شده كه پيامبر صلى الله عليه و آله هنگام بازگشت از طائف ، به سخنرانى ايستاد و در آن جا فرمود . البتّه ميان اينها منافاتى وجود ندارد ؛ چرا كه معنى ندارد كه پيامبر صلى الله عليه و آله به خاطر توجّه ويژهاش به كتاب خدا و عترت ، آن را در جاهاى ياد شده و جاهاى ديگر ، بارها گفته باشد .
پنج . مقصود از « عترت » و « اهل بيت »
پيامبر خدا در تبيين آيهء تطهير ، شخصاً مقصود از « عترت » و « اهل بيتِ » خود را بيان كرده است ، به گونهاى كه جاى هيچ گونه ابهام و ترديد و يا تفسير و تأويلى نيست .
بى شك ، در حديث ثقلين نيز كه ايشان در آن ، اهل بيتِ خود را همتاى قرآن به امّت معرّفى مىنمايد ، « اهل بيت » ، همان كسانى هستند كه آيهء تطهير در بارهء آنان نازل شده است .
هامش
( 1 ) . اين مطلب را در منابع نيافتيم و شايد اشاره به سخن عبد الرحمان بن عوف باشد كه مىگويد : پيامبر صلى الله عليه و آله پساز شبيخون به طائف فرمود : « أيُّها الناسُ ! إنّى فَرَطٌ لَكُم وَ اوصيكُم بِعِترَتى خَيراً و إنَّ مَوعِدَكُمُ الحَوضُ ؛ اى مردم ! من بر شما پيشى مىگيرم و شما را نسبت به عترتم سفارش مىكنم . به درستى كه وعدهگاه شما ، نزد حوض است » ( مسند أبى يعلى : ج 1 ص 393 ح 856 ، المستدرك على الصحيحين : ج 2 ص 131 ح 2559 ، تاريخ دمشق : ج 2 ص 368 ح 867 ، المطالب العالية : ج 4 ص 56 ح 3949 ؛ الأمالى ، طوسى : ص 504 ح 1104 ، المناقب ، كوفى : ج 1 ص 488 ح 395 ) .
( 2 ) . الصواعق المحرقة : ص 150 .