امرى ساختگى و معلول شرايط سياسى و اجتماعى يا سرخوردگى فردى و روانشناختى است ؛ مردم از اين راه به يك منجى آسمانى معتقد مىشوند و بدين وسيله به قيام اجتماعى براى التيام روحى و روانى مىرسند . « 1 »
جيميز دارمستتر « 2 » از مشهورترين مستشرقانى كه اين روش را در تحليل مهدويّت به كار بسته است . او در كتاب مهدى از صدر اسلام تا قرن سيزدهم از روش تاريخى براى تحليل مهدويّت در اسلام بهره برد . او اين كتاب را به سفارش ويژهء دانشگاه سوربن براى بررسى ابعاد قيام محمّد احمد سودانى ( 1834 - 1855 م ) معروف به مهدى سودانى نوشت ؛ زيرا شورش مسلحانهء سودانى بر قواى انگليسى توجّه اروپاييان را به خود جلب كرد ؛ بويژه آن كه وى با شكست دادن نيروهاى نظامى انگليس و فتح برخى از مناطق ، آوازهاى خاص در انگلستان و مصر يافت و موجب حساسيتهاى سياسى و امنيتى در دولتهاى منطقه شد . به دنبال قيام وى ، پرسشها در بارهء اصل مهدويّت در اسلام در ميان اروپاييان زياد شد و دانشگاه سوربن ، دارمستتر را مأمور تحقيق و سخنرانى در بارهء مهدويّت و قيام مهدى سودانى كرد . اين كتاب محصول سخنرانىها و مطالعات وى در اين زمينه است .
هامش
( 1 ) . مهدويّت از ديدگاه دينپژوهان غربى ، ص 36 - 37 .
( 2 ) . جيمز دارمستتر (JamesDarmester (زادهء 28 مارس 1849 و درگذشتهء 19 اكتبر 1894 ، نويسنده ، پژوهشگر و باستانشناس فرانسوى ، از پدر و مادرى يهودى در شاتو سالن از توابع آلزاس فرانسه زاده شد . خاستگاه خانوادهاش از شهر دارمشتات آلمان بود و نام خانوادگى او نيز گوياى اين اصالت است . وى تحصيلات خود را در پاريس به پايان رساند . او كه دلبستهء دانشهاى شرقى بود ، عمر خود را وقف پژوهش در اين باره كرد . او در سال 1875 م كتابى در بارهء اسطورههاى اوستايى نگاشت . در سال 1877 م به آموزش زبان فارسى پرداخت و بعدها ترجمهء كاملى از زند اوستا با تفسير خود در سه جلد به چاپ رساند . در سال 1885 م استاد كلژ دوفرانس گرديد و براى پژوهش به هندوستان ( 1886 ) گسيل شد تا ترانههاى بومى افغانها را گردآورى كند . وى پژوهشهايى هم در بارهء باورهاى اسلامى داشت . دارمستتر همچنين كتابى در بارهء خاستگاه شعر فارسى ( 1888 ) و كتابى نيز به نام پيغمبران اسرائيل ( 1892 ) نگاشته است .