الف . اربعيننويسى
اربعيننويسى ، در تاريخ حديث ، از ديرْ زمان رواج داشته و اين عمل عالمان شرع ، مستند بر حديثى مستفيض « 1 » است كه به سند متّصل « 2 » از پيامبر اكرم روايت شده است :
من حفظ على أمتى أربعين حديثاً فيما ينفعهم من أمر دينهم بعثه اللَّه يوم القيامة من العلماء .
به همين سبب ، بسيارى از عالمان شرع ، اعم از شيعه و سنّى ، از سدههاى سوم و چهارم هجرى به بعد به گردآوردن يا شرح كتابهايى به نام « اربعين » پرداختند و چون در قرن دهم هجرى ، دور به عالمان شيعه رسيد ، همين كار را دنبال كردند .
شيخ بهايى ، با شش سند ، « 3 » حديثى را از امام موسى كاظم عليه السلام از پدرانش ، از رسول خدا روايت كرده است كه فرمود :
من حفظ على أمتى أربعين حديثاً ينتفعون ممّا يحتاجون إليه فى أمر دينهم بعثه اللَّه عز و جل يوم القيامة فقيهاً عالماً . « 4 » محتواى مجموعههاى « اربعين » اين دوره ، در بيان مسائل اعتقادى ، مناقب و فضائل ائمه عليهم السلام ، سنن ، آداب و احكام ، اخلاق و . . . است كه ماحصل مجموعهها بدين قرار است : « 5 » 1 . الأربعين فى فضائل الإمام اميرالمؤمنين عليه السلام و يليه أسماء أولاده ، « 6 » از امير جمالالدين محدّث شاهرودى ( م 930 ق ) . اين كتاب ، شامل چهل حديث از احاديث
هامش
( 1 ) . مستفيض ، خبرى است كه راويان آن در هر طبقه بيش از دو تن و به قولى بيشتر از سه تن باشند ؛ ولى به سر حدّ تواتر نرسيده باشد ( دراية الحديث ، ص 49 ) .
( 2 ) . وصول الأخيار إلى أصول الأخبار ، ص 38 .
( 3 ) . الأربعون حديثاً ، ص 63 - 65 .
( 4 ) . الخصال ، ج 2 ، ص 150 ؛ ثواب الأعمال ، ص 300 ؛ الكافى ، ج 1 ، ص 49 .
( 5 ) . آن دست از آثارى كه در بخشهاى متعدّد ، در حين بحث محدّثان به صورت تفصيلى بدانها اشاره شده ، در اين بحث ، گنجانده نشدهاند .
( 6 ) . رياض العلماء ، ج 3 ، ص 315 ؛ الذريعة ، ج 1 ، ص 421 .