درآمد
بعد از آل بويه ( 320 - 454 ق ) تا روى كار آمدن حكومت صفويه ( 907 ق ) كه منجر به حاكميت مجدّد شيعه گرديد ، فعّاليتهاى علمى شيعه ، جز در مواردى استثنايى ( نظير دوران تساهل و تسامح مغولان در قرن هفتم هجرى ) ، در ركود و خفقان بوده است .
دوره صفويه ، يكى از دورههاى حسّاس تاريخ ايران به حساب مىآيد كه از لحاظ عرضهء خدمات علمى ، فرهنگى ، اجتماعى و سياسى ، سرآمد است و از لحاظ جذب و پرورش عالمان پُر كار ، باانگيزه و خالق آثار وزين و ارزشمند ، مطرح بوده و از طرفى ، نوع حكومت حاكم ، سلطنتى و دربارى است . لذا تفسير تاريخ اين دوره ، ظرافت خاصّى مىطلبد .
امروزه ، برخى روشنفكران با در نظر گرفتن صِرف ماهيّت حكومت صفويه ، بدون توجّه به زمان و دستاوردهاى اين دوره ، از آن به عنوان حربهاى عليه علماى دين و مذهب ، استفاده كرده ، نزديكى آنها به دربار را نشانهء دنياطلبى و ضعف آنها قلمداد مىكنند .
مرحوم دكتر على شريعتى كه نظريهپرداز اينگونه مسائل است ، خود در بيان تحليلى رويدادهاى تاريخ ، به رعايت اصل ظرف زمان و مكان ، اصرار دارد ، هرچند نتيجهگيرىهايى كه در مورد صفويان ، بدانها رسيده است با مقدّمات قبلى مطرح شده توسّط وى ، تناقض دارد . ايشان معتقد است :