دو . تعليقه و حاشيهنويسى
از جمله فعّاليتهاى علمى عالمان دينى از قرون گذشته ، نگارش حاشيه يا تعليقه زنى بر كتابهاى قدما بوده است . بدين صورت كه وقتى شخصى در يكى از علوم ، صاحب نظر مىشد ، ديدگاههاى خود يا ديگرانى را كه به نظرش صحيحتر است ، ذيل مطلب يا در حاشيه ، متذكّر مىگرديد . چه بسا شاگردانى پس از سالها علم آموزى ، بر آثار استادان خود ، حاشيه مىنوشتند .
اين كار ، در همهء رشتههاى علمى رواج داشته و در سدهء معاصر ، گسترش بيشترى يافت ، البته نمودِ آن بيشتر در آثار فقهى است ، بخصوص پس از نگارش كتاب العروة الوثقى توسّط آية اللَّه سيّد محمّد كاظم يزدى ، هر مجتهدى كه مىخواست نظر فقهى خود را به ديگران عرضه كند ، بر اين كتاب ، حاشيه مىنوشت .
در اين جا جهت اختصار ، به يكى از تعليقه نويسان مشهور ، اشاره مىكنيم .
علّامه ميرزا ابوالحسن شَعرانى
آية اللَّه علّامه ميرزا ابوالحسن شعرانى ، جدا از ترجمه ، شرح و تصحيح بسيارى از كتابها ، از معدود كسانى است كه بيشترين همّت خود را بر تعليقهنويسى مصروف داشته و بر آثار متنوّعى - كه بالغ بر دوازده عنواناند - حاشيه نگاشته است .
نگاهى به زندگى علّامهء شَعرانى ( م 1352 ش )
ميرزا ابوالحسن شَعرانى ، در سال 1320 ق ، در تهران و در خانوادهاى روحانى و دانشپرور به دنيا آمد . او بازماندهء خاندانى از خاندانهاى عالم و باتقوا بود كه سلسلهء نياكان او به ملّا فتح اللَّه كاشانى ، دانشمند بزرگ و مفسّر معروف عصر صفوى و صاحب تفسير فارسى منهج الصادقين مىرسد . جدّ اعلاى او ، ابوالحسن مجتهد تهرانى است كه پس از تحصيل در نجف و دريافت اجازهء اجتهاد ، به تهران مراجعت