تخطي إلى المحتوى الرئيسي

علوم العربية — صفحة 394

مساهمون:

ص٣٩٤
" رجيلان ، مسيلمين ، قويئمون ، مويلكين ، ضويربات ، نويصرتان ، منيصيرتين " . و جمع غير سالم چهار صيغه‌اش كه آنها را جمع قلّة گويند به صيغه جمع تصغير مىشود ، مانند " انفس جمع نفس و اعمدة جمع عمود و فتية جمع فتى و احمال جمع حمل " و همچنان جمعى كه مفرد ندارد ، و در اصطلاح آن را اسم جمع گويند ، مانند " قوم " در تصغير اينها گوئى : " انيفس ، اعيمدة ، فتيّة ، احيمال ، قويم " و وزن افعال تصغيرش بر خلاف قياس آمده ، زيرا قياسش " احيميل " است ، و جمع غير سالم جز اين پنج‌گونه به صيغه جمع مصغّر نميشود .

( تصغير اسم دو حرفى )

اسم دو حرفى ، مانند " قم ، كن " يا حرف اگر براى كسى علم باشد ، مانند " من ، فى " در حال تصغير حرف دوم مضاعف مىشود ، سپس مصغّر ميگردد ، چنانچه در اينها گوئى : " قميم ، كنين ، منين ، فيىّ " . و بدان كه تصغير خماسى كه حرف چهارمش مدّة نباشد در كلام عرب اندك ، و تصغير ما فوق خماسى اندك‌تر است ، و بسيارى از مثالها را از روى قاعدة و قياس آورديم ، نه آنكه در كلام عرب استعمال شده باشد ، زيرا قياس تصغير بر آن سه صيغه است .

( احكام اعلال در تصغير )

حرف اول هرچه هست به حال خود ابقاء مىشود ، گرچه مقلوب باشد ، مانند " وعد ، يعفور ، ادد : پدر قبيله‌اى از يمن ، تراث ،