خياتام " و خاتمة بمعنى دوم و سوم است ، و براى مشتقّات غير از آنها كه مذكور شد صيغههاى نادرى هست كه در كتب لغت مذكور است ، لكن اقسام مشتقّات بيش از آنها نيست .
( تقسيم هشتم ) [ اسم يا مكبّر است يا مصغّر ]
اسم يا مكبّر است يا مصغّر ، و آنچه تا حال مذكور شد مكبّر بود ، و صيغهاش آن است كه هراسمى را بخواهند مصغّر كنند حرف اولش را مضموم و حرف دومش را مفتوح و پيش از حرف سوم ياء ساكنى زياد مينمايند .
و تصغير را سه صيغة است " فعيل " چون رجيل ، و " فعيعل " چون دريهم ، و " فعيعيل " چون عصيفير ، و اگر خواهى بگو : " فعيل ، فعيلل ، فعيليل " زيرا در تصغير موازنه حرف اصلىّ با " فاء و عين و لام " منظور نيست ، بلكه موازنة با يكى از اين سه وزن منظور است ، چه در مقابل ، فاء و عين و لام " در اين سه وزن حروف اصلى واقع شود ، مانند " رجيل " يا واقع نشود ، مانند " مكيرم " در تصغير مكرم كه ميگوئيم بر وزن " فعيعل يا فعيلل " است ، در صورتى كه اگر رعايت موازنة بشود بايد گفت : بر وزن " مفيعل " است ، و مانند " قريبين " . در تصغير قربان كه ميگوئيم بر وزن " فعيليل يا فعيعيل " است ، در صورتى كه اگر رعايت موازنة شود بايد گفت :
بر وزن " فعيلين " است .
و تصغير اسم يا به منظور تحقير است ، مانند " رجيل : مرد كوچك ، دويبّة : حيوان كوچك " يا به منظور تقليل عدد است ، مانند