تخطي إلى المحتوى الرئيسي

علوم العربية — صفحة 325

مساهمون:

ص٣٢٥

( موارد علامات تانيث )

" تاء " در چند مورد است : 1 - در اسماء مشتقّة براى امتياز مذكر از مؤنث ( مگر در صيغه‌هائى كه مذكر و مؤنث آن يكسان است يا اختصاص به مؤنث دارد ، و آنها در تقسيم هفتم مذكور مىشود ) مانند " ضارب و ضاربة " " حسن و حسنة " " مدبر و مدبّرة " " مدبر و مدبّرةمستحفظ و مستحفظة " و غير اينها و آنها بسيار است . 2 - در اسماء جامدة براى امتياز مذكر از مؤنث ، و آنها اندك است ، مانند " مرء : مرد و مرئة : زن " و " رجل : مرد و رجلة : زن " و " غلام : پسر و بنده و غلامة : دختر و كنيز " و " فتى : جوان مرد و فتاة : جوان زن " . 3 - در اسم جنس براى دلالت بر وحدت ، مانند " تمر : خرما و تمرة : يك دانه خرما " و " شجر : درخت و شجرة : يك درخت " و ثمر : ميوه و ثمرة : يك ميوه " و " نخل : درخت خرما و نخلة : يك درخت خرما " و " جراد : ملخ و جرادة : يك ملخ " و اين قاعدة كلّيّت ندارد و در هراسم جنسى نيست ، 4 - براى مبالغة در صفتى ، مانند " راوية : كسى كه حديث بسيار نقل مىكند گرچه مرد باشد " . 5 - براى زياده در مبالغة ، مانند " علّامة ، فهّامة ، صبّارة " تاء در اينها و مانند اينها براى زيادتى در مبالغة است ، زيرا " علّام ، فهّام ، صبّار " بدون تاء بمعنى بسيار داننده و فهمنده و شكيبنده