4 - " آه ، واه ، اوه ، هاه ، " و غير اينها تا قريب بيست گونه در آن نقل شده ، كلمه توجّع و تحزّن است ، توجّع يعنى : اظهار درد و رنج جسمى ، و تحزّن يعنى : اظهار اندوه و رنج روحى ، متكلّم به اين كلمه اظهار درد جسمى يا رنج روحى مينمايد ، در نهج البلاغة است : " اوه على اخوانى الّذين قرأوا القرآن فاحكموه و تدبّروا الفرض فاقاموه ، احيوا السّنّة و اماتوا البدعة ، دعوا للجهاد فاجابوا ، و وثقوا بالقائد فاتّبعوه : اوه بر برادرانم كه قرآن را خواندند پس استوارش داشتند ، و واجباتش را تدبّر كردند ، پس برپايش نمودند ، سنّت را زنده كردند و بدعت را ميراندند ، به جهاد خوانده شدند پس اجابت نمودند ، و به پيشوايشان اعتماد كردند پس پيرويش نمودند - قسمت اول - خطبه 177 " ، و " اوه بر برادرانم " اظهار رنج روحى است بر فراقشان ، و مقصودش عمّرو ابن التّيهان و ذو الشّهادتين و مانند آنان است ، چنانچه در آن خطبة نامبر نموده ، و نيز فرموده : " آه من قلّة الزّاد و طول الطّريق و بعد السّفر و عظيم المورد : آه از كمى توشه و درازى راه و دورى سفر و موقف بزرگ حساب در قيامت - قسمت سوّم عدد 77 " و نيز فرموده : " آه آه شوقا الى رؤيتهم : آه آه چه مشتاقم سوى ديدار آنان - قسمت سوّم - عدد 147 " اظهار شوق مينمايد نسبت به ديدار آنان ، و اظهار اندوه مىكند از فراقشان ، زيرا اندوه فراق با شوق وصال معيّت دارد ، و مقصودش از آنان ائمّه طاهرين - فرزندان كرامش ميباشند ، چنانچه در كلامش بعنوان " خلفاء اللّه " آنان را نامبر نموده ، و از اين اسم فعل مشتقّ نمودهاند : " " آه ، يأوه ، اوها
علوم العربية — صفحة 309
مساهمون: هاشم حسيني تهرانى
ص٣٠٩