تخطي إلى المحتوى الرئيسي

علوم العربية — صفحة 219

مساهمون:

ص٢١٩
اختار ، نختار " . مثال امر : " ليختر ، ليختارا ، ليختاروا ، لتختر ، لتختارا ، ليخترن ، اختر ، اختارا ، اختاروا ، اختارى ، اختارا ، اخترن ، لاختر ، لنختر " و صرف‌كردن و اعلال اينها نيز مانند واوى است ، جز آنكه در مصدر قلبى نيست چون عين الفعل خودش ياء است ، و غفلت نشود كه جمع مذكّر غائب ماضى و جمع مذكر حاضر امر به صورت يكسان است ، ولى در واقع جمع ماضى بر وزن " افتعلوا " و جمع امر بر وزن " افتعلوا " مىباشد . و از اين باب است : " ابتاع ، يبتاع ، ابتع ، ابتياعا : قبول بيع‌كردن ، يعنى : خريدن " و " ارتاب ، يرتاب ، ارتب ، ارتيابا : گرفتار ريب شدن " و ريب : شكّ است ، و هرعملى كه سبب شكّ گردد ، و " ازداد ، يزداد ، ازدد ، ازديادا : افزون شدن " و " اصطاد ، يصطاد ، اصطد ، اصطيادا : شكاركردن " و " امتاز ، يمتاز ، امتز ، امتيازا : جدا شدن بگونه‌اى كه هريك به حدّ خود شناخته شود " ثلاثى مجردش " ماز ، يميز ، ميزا " به همان معنى است

( معتلّ العين از باب انفعال )

اعلالش از هرجهت مانند باب افتعال است . مثال واوىّ : " انقاد ، ينقاد ، انقد ، انقيادا : رام شدن و در پى قائد رفتن " ثلاثى مجردش " قاد ، يقود ، قد ، قيادا و مقادة و قيدودة و تقوادا : حيوان يا غير حيوان را از پى خود بردن " انقاد در اصل " انقود " و " ينقاد " " ينقود " و " انقياد ، انقواد " بوده .