( معتلّ العين از باب افتعال )
معتل العين كه به باب افتعال برده شود ، عين الفعل در ماضى و مضارع قلب به الف مىشود ، بناء بر آن قاعدة كه گفته شد ، و در نه صيغه ماضى و دو صيغه جمع مؤنث مضارع براى التقاء ساكنين حذف ميگردد و در صيغه مصدر اگر واو باشد بمناسبت كسره ماقبل قلب به ياء مىشود .
و در امر غير از دو صيغه جمع مؤنث در پنج صيغه ديگر حذف ميگردد ، چنانچه در ثلاثى مجرد و باب افعال دانسته شد .
مثال ماضى از واوى : " اختاض ، اختاضا ، اختاضوا ، اختاضت ، اختاضتا ، اختضن ، اختضت ، اختضتما ، اختضتم ، اختضت ، اختضتما ، اختضتنّ ، اختضت ، اختضنا ، اختياضا : فروشدن در آب و غير آن " ثلاثى مجردش : خاض ، يخوض ، خوضا و خياضا " به همان معنى ، " اختاض " در اصل " اختوض " بوده ، واو متحرّك ماقبل مفتوح را قلب به الف كردند " اختاض " شد ، تا پنج صيغه ، " اختضن " در اصل " اختوضن " بوده ، پس از قلب واو التقاء ساكنين شد الف حذف گشت " اختضن " گرديد تا آخر صيغهها همچنان اعلال گرديد .
مثال مضارع : " يختاض ، يختاضان ، يختاضون ، تختاض ، تختاضان ، يختضن ، تختاض ، تختاضان ، تختاضون ، تختاضين ، تختاضان ، تختضن ، اختاض ، نختاض " يختاض در اصل " يختوض " بوده ، واو را قلب به الف كردند " يختاض " گرديد ، " يختضن " در اصل يختوضن " بوده ، واو قلب به الف گشت ، ميان الف و ضاد كه لام الفعل است التقاء ساكنين شده الف حذف گرديد " يختضن " شد .