فصل ( در معتلّ است )
معتلّ كلمهايست كه يكى از حروف اصولش حرف علّة باشد ، و حروف علّة عبارت است از " واو ، ياء ، الف منقلبة " يعنى الفى كه اصلش ياء بوده يا واو ، زيرا الف حرف اصلى كلمه نميشود مگر در حرف و اسم مبنى ، شعر :
حرف علّة سه بود اى طلبة * واو ياء الف منقلبة
و علّة در لغت هرچيزى را گويند كه در چيزى واقع شود و موجب تغييرش گردد ، و از اين جهت مرض و سبب و هرحادثهاى كه شخص را از كارش بازدارد يا عذر كسى شود علّت گويند ، و آن چيزى كه علّة در آن واقع شده " عليل و معتلّ " گفته مىشود ، و اينها را حروف علّة گويند زيرا در اغلب موارد موجب تغيير كلمه ميشوند ، و آن كلمه را معتلّ مينامند ، و تغييرى كه در كلمه به حذف يا ابدال يا نقل يا اسكان مىشود اعلال ميگويند ، و غير معتلّ را صحيح نامند گرچه مهموز يا مضاعف باشد ، و حروف علّة را حروف لين نيز ميگويند در صورتى كه ساكن باشد ، و لين در لغت : نرمى است ، و اينها را در حال سكون حروف لين گويند ، زيرا به نرمى تلفّظ ميشوند و نيز حروف مدّ نامند در صورتى كه ساكن و حركت ماقبلشان از جنس آنها باشد ، يعنى : واو ماقبل مضموم ، ياء ماقبل مكسور ، الف ماقبل مفتوح ، و بايد دانست كه الف هميشه ساكن و ماقبلش مفتوح است ، و الفى كه متحرّك مىشود همزة است ، و اينها را در اين حالت حروف مدّ گويند ،