[ مقدمه دوم : در مورد برخى احكام مطلق امارات ]
مصنّف مىفرمايد :
قبل از وارد شدن در تحقيق و تنقيح مسئله ، لازم است به چند مقدّمه اشاره شود .
[ چند مقدمه ]
امر اوّل [ اقتضا نداشتن امارات غير علميه براى حجيت بطور ذاتى ]
در اين امر ، بحث مىشود كه آيا تعبّد به امارات ظنّيّه ( غير قطعيّه ) ذاتا امكان دارد يا نه ؟ و به تعبير ديگر : آيا تعبّد به ظنّ ، از ممكنات ذاتى « 1 » ( همانند : انسان ، زمين ، آسمان و . . . ) است و يا از ممتنعات ذاتى « 2 » ( همانند : شريك البارى ، اجتماع ضدّان و . . . ) مىباشد ؟ « 3 »
توضيح مطلب - هر محمولى كه با موضوعش سنجيده شود ، از سه حال خارج نيست :
1 - ثبوت محمول براى آن موضوع ، ضرورى است ، مانند : « الانسان حيوان بالضرورة » كه در اينجا حيوان براى انسان ، ضرورى الثبوت است .
2 - ثبوت محمول براى آن موضوع ، ممتنع است ، مانند : « شريك البارى موجود ، بالامتناع » كه در اينجا وجود براى شريك البارى ، ممتنع الثبوت است .
3 - ثبوت محمول براى آن موضوع ، نه ضرورت دارد و نه امتناع ، بلكه امكان دارد ، مانند : « الانسان كاتب بالامكان » ، كه در اينجا « كاتب » براى انسان ، ممكن الثبوت است ، يعنى انسان مىتواند كاتب بالفعل باشد و مىتواند نباشد .
حال اگر ثبوت محمول براى موضوعش ، ضرورى شد ، جعل ، منتفى است ، خواه در جهت اثبات و خواه در جهت نفى ، زيرا چيزى كه ثبوتش براى موضوع ، ضرورى باشد ، ذاتى است و ذاتى ، نياز به اقامهء برهان و دليل ندارد ، « 4 » مانند ثبوت زوجيّت براى
هامش
( 1 ) . ممكن ذاتى ، آن است كه « لا يقتضى لذاته العدم و لا الوجود » ، يعنى ذاتا نه مقتضى وجود است و نه عدم .
( 2 ) . ممتنع ذاتى آن است كه « يقتضى لذاته ، العدم » ، يعنى ذاتا مقتضى عدم است .
( 3 ) . لازم به ذكر است كه اين بحث ، ثبوتى و عقلى محض مىباشد و از مسائل فلسفى به شمار مىآيد .
( 4 ) . ذاتىّ الشىء لم يكن معلّلا .