« أيا »
متن « أيا » حرف لنداء البعيد ، و في الصحاح : إنّه حرف لنداء القريب و البعيد . و ليس كذلك قال طالب بن أبي طالب :
« أيا أخوينا عبد شمس و نوفلا * اعيذ كما باللّه أن تحدثا حربا » « 1 »
و قد تبدل همزتها هاء ، فيقال : « هيا » .
شرح « أيا » حرف ندا و براى صدا زدن مناداى بعيد است ، و جوهرى « 2 » مىگويد :
همانا « أيا » براى نداى قريب و بعيد مىباشد . لكن نيست صواب اين گونه كه جوهرى مىگويد ، بلكه تنها براى نداى بعيد است .
از نمونههاى استعمال اين كلمه ، شعر طالب بن ابى طالب برادر امير المؤمنين عليه السّلام در مدح پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و رثاى شهداى جنگ بدر است .
تركيب شعر : « أخوينا » مناداى مضاف كه به جهت اضافه ، نون « أخوين » ساقط شده است و « عبد شمس » عطف بيان از « أخوينا » ، « نوفلا » عطف بر « عبد شمس » و « اعيذ كما » فعل مضارع متكلّم از باب إفعال و از مادهء « عوذ » به معناى پناه بردن و فاعل آن ضمير مستتر « أنا » وجوبا ، و « كما » مفعول آن ، « تحدثا » فعل مضارع تثنيه و مخاطب و منصوب به حذف نون به واسطهء « أن » ، و محل آن منصوب بنزع خافض است ، و در اصل « من أن تحدثا » بوده است و حربا مفعول « تحدثا » مىباشد .
هامش
( 1 ) - شرح قطر الندي : 300 ، شرح الاشموني : 3 / 87 ، أوضح المسالك : 3 / 34 ، التصريح على التوضيح : 2 / 132 ، سيرة النبوية : 3 / 28 .
( 2 ) - الصحاح : 6 / 2277 .