الشّمس و أفطر الصّائم ، و وقت صلاة العشاء الآخرة حين غسق اللّيل و تذهب حمرة الافق إلى ثلث اللّيل ، فمن نام عند ذلك فلا أنام اللّه عينه ، فهذه مواقيت الصّلاة « إنّ الصّلاة كانت على المؤمنين كتابا موقوتا » .
و يقول الرّجل : هاجرت و لم يهاجر ، إنّما المهاجرون الّذين يهجرون السيّئات و لم يأتوا بها ، و يقول الرّجل : جاهدت و لم يجاهد ، إنّما الجهاد اجتناب المحارم و مجاهدة العدوّ ، و قد يقاتل أقوام فيحبّون القتال ، لا يريدون إلّا الذّكر و الأجر و إنّ الرّجل ليقاتل بطبعه من الشّجاعة فيحمى من يعرف و من لا يعرف ، و يجبن بطبيعته من الجبن فيسلم أباه و امّه إلى العدوّ ، و إنّما المثال حتف من الحتوف ، و كلّ امرىء على ما قاتل عليه ، و إنّ الكلب ليقاتل دون أهله .
و الصّيام اجتناب المحارم كما يمتنع الرّجل من الطّعام و الشّراب .
شرح
وقت مغرب از غروب خورشيد است كه روزهدار افطار مىكند و وقت عشاء آخرين از زمانى است كه شب فرارسد و سرخى افق برود تا ثلثى از شب . هركس نماز عشا ناخوانده و در اين هنگام بخوابد خدا خوابش از چشمانش ببرد .
اينها بود اوقات نماز « نماز بر مؤمنان در وقتهاى معين واجب گشته است » .
يكى مىگويد : مهاجرت كردهام . درحالىكه مهاجرت نكرده است . مهاجران كسانى هستند كه از بديها مهاجرت مىكنند و دورى مىگزينند و هرگز به آنها بازنمىگردند .
يكى مىگويد : جهاد كردهام ، درحالىكه جهاد نكرده است . جهاد اجتناب از حرامهاست و مجاهدت با دشمن است . گاه مردمى به جنگ مىروند و نيكو هم مىجنگند و جز ذكر خدا و اجر اخروى نمىخواهند . مردى هم مىجنگد به سبب خصلت دليرى كه در اوست و از هركس حمايت مىكند چه او را بشناسد و چه نشناسد . مردى به سبب خصلت ترس كه در اوست به گرد پيكار نمىگردد در اين حال پدر و مادرش را هم به دشمن تسليم مىكند . پيكار كردن بسا ثمرهاش مرگ باشد ، و ارزش هر پيكارگرى در چيزى است كه به خاطر آن پيكار مىكند و گرنه سگ هم به دفاع از خاندانش مىجنگد .
روزه اجتناب از حرامهاست ، همچنان كه از خوردن و آشاميدن بايد اجتناب كرد . زكاتى را كه