هامش
بخشيدهاى و من ضدّ اويم درصورتىكه براى من نيروئى نيست پس مرا نيز نيروئى و لشكريانى همچون لشكريان عقل عطا فرماى ( حقّ تعالى ) فرمود : بلى و اگر پس ازين گردنكشى كنى تو را و لشكريان تو را از حيطهء رحمت خويش بيرون رانم ، جهل گفت راضى شدم و حقّ او را هفتاد و پنج سپاهى ( همچند سپاهيان عقل ) عطا فرمود اينك نيروهاى هفتاد و پنجگانهء عقل ( و در مقابل نيروهاى هفتاد و پنجگانهء جهل ) :
1 . ( خير ) و آن وزير عقل است كه در برابر آن ( شرّ ) كه وزير جهل است قرار دارد
2 . و ( ايمان ) كه در برابر آن ( كفر ) قرار دارد
3 . ( تصديق ) كه در برابر آن ( جحود ) : انكار حقّ قرار دارد
4 . ( رجاء ) : اميدوارى كه در برابر آن ( قنوط ) : نوميدى از رحمت ( حقّ ) قرار دارد
5 . ( عدل ) كه در برابر آن ( جور ) قرار دارد
6 . ( رضا ) : خشنودى كه در برابر آن ( سخط ) : ناخشنودى قرار دارد
7 . ( شكر ) كه در برابر آن ( كفران ) : ناسپاسى قرار دارد
8 . ( طمع ) كه چشم داشت بلطف حق است كه در برابر آن ( يأس ) قرار دارد
9 . ( توكّل ) : اعتماد به حقّ كه در برابر آن ( حرص ) : آزمندى ناشى از بىاعتمادى به حق قرار دارد
10 . ( رأفت ) : نرمدلى كه در برابر آن ( قسوت ) : سختدلى قرار دارد
11 . ( رحمت ) : مهر كه در برابر آن ( غضب ) : خشم به ناحقّ قرار دارد
12 . ( علم ) : دانائى كه در برابر آن ( جهل ) : نادانى قرار دارد
13 . ( فهم ) : زيركى كه در برابر آن ( حمق ) : كودنى قرار دارد
14 . ( عفّت ) كه در برابر آن ( تهتّك ) : پردهدرى قرار دارد
15 . ( زهد ) : بىرغبتى در امور دنيا كه در برابر آن ( رغبت ) : ميل به دنيا قرار دارد
16 . ( رفق ) : سازگارى كه در برابر آن ( خرق ) : ناسازگارى قرار دارد
17 . ( رهبت ) : ترسى كه با معرفت كه در برابر آن ( جرأت ) : بىباكى قرار دارد همراه است .
18 . ( تواضع ) : فروتنى كه در برابر آن ( كبر ) قرار دارد
19 . ( تؤدة ) : تأنّى كه در برابر آن ( تسرّع ) : شتابزدگى قرار دارد
20 . ( حلم ) : بردبارى توأم با وقار كه در برابر آن ( سفه ) : سبكسرى قرار دارد
21 . ( صمت ) : خاموشى كه در برابر آن ( هذر ) : پرگوئى قرار دارد -