9 - 12 - عمران و آبادى اراضى و رشد كشاورزى . قرآن كريم از بين رفتن كشاورزى را در كنار هلاكت نسل انسانى نام مىبرد و اين دو را از خصوصيّات متوليّان فاسد جامعه بر شمرده است . . .
« . و اذا تولّى سعى فى الأرض ليفسد فيها و يهلك الحرث و الّنسل و اللّه لا يحبّ الفساد . « 1 » وقتى متصدّى كارها مىشود كوشش مىكند كه در زمين فساد نمايد و كشاورزى و نسل انسانى را هلاك نمايد . . » على عليه السلام به مالك اشتر فرمان مىدهد : « و ليكن نظرك فى عمارة الأرض ابلغ من نظرك فى استجلاب الخراج ، لان ذلك لا يدرك الّا بالعمارة و من طلب الخراج به غير عمارة اخرب البلاد و اهلك العباد بايد نظرت در آبادى زمين بيشتر از نظرت در گرفتن خراج و مالياّت باشد ، زيرا خراج جز با آبادى زمين امكان ندارد و كسى كه بدون آبادى زمين بخواهد ماليات بگيرد ، سرزمينها را خراب و بندگان را هلاك مىسازد . » اينجا هم امام عليه السلام هلاكت بندگان را با خرابى زمين در يك رديف قرار مىدهد .
10 - 12 - همهء اهداف در ارتباط با مسايل انسانى اقتصاد ، چون ايجاد تعاون و حسّ عمومى اخوّت ، انصاف . . . و نيز در ارتباط با مهمترين مسأله ايدئولوژى اسلامى يعنى توحيد ، مىباشد . توحيد به منزلهء سيمان محكمى لا به لاى همهء قوانين اسلام رسوخ دارد و همهء برنامههاى اقتصادى اسلام پس از ايجاد يك رشد و امكانات كافى اقتصادى ، مقدّمهء يك زندگى معنوى و بعد متعالى انسان را فراهم مىآورد . در اسلام پرداختن به امور اقتصادى عارضى است و هدف مستقيم اسلام ، رشد واقعى انسان و تجلّى دادن بزرگترين بعد ارزش انسانى يعنى جنبهء معنوى اوست . البته با هر مانع مهاجم ، و به خصوص موانع اقتصادى حركت انسان ، مىستيزد و طردش
هامش
( 1 ) - بقره ، 205 .