تخطي إلى المحتوى الرئيسي

فرهنگ نفيسى ( فارسى ) — صفحة 1579

مساهمون:

ص١٥٧٩
درختى از طايفهء صنوبر كه هميشه سبز است و سرو كوهى نيز گويند و بتازى عرعر نامند . و ديوار بلند : دولت و توانگرى . و ديوار بينى : حجاب ما بين دو سوراخ بينى . و ديوار حصار : باروى قلعه . و ديوار خانه روزن شدن : خراب شدن خانه . و ديوار كوتاه : فقر و تنگدستى . و ديوار كوتاه ساختن : ضعيف ساختن و ناتوان كردن . و ديوار گلين : ديوارى كه از گل ساخته باشند . و سد و بندروغ .

ديوار بست

(
div r - bast
) و ديوار بند (
div r - band
) ا . پ . جائى كه از ديوار محصور شده باشد .

ديوار پرده

(
div r - parde
) ا . پ . پردهء منقشى كه به ديوار نصب مىكنند .

ديوارچه

(
div r - ce
) ا . پ . ديوار پست . و پرده .

ديوار كوب

(
div r - kub
) ا . پ . چراغ پايه دارى كه به ديوار نصب مىكنند .

ديوارگر

(
div r - gar
) ا . پ . كسى كه ديوار مىسازد و گلكار و بنا .

ديوارو

(
div ru
) ا . پ . درخت سرو .

ديواره

(
div re
) ا . پ . كنار برافراشته و بالا آمدهء از هر چيز .

ديواسپست

(
div - espest
) و ديو اسفست (
div - esfest
) ا . پ . رستنى كه انده قوقو نيز گويند .

ديو استنبه

(
div - estanbe
) ا . پ . مرد درشت و بىاندام .

ديوال

(
div l
) ا . پ . ديوار و جدار .

ديواله

(
div le
) ص . پ . مفلس و بىچيز و بىنوا .

ديوالى

(
div li
) ا . پ . افلاس و بىچيزى . و نام جشنى مر هندوان را .

ديوان

(
dayv n
) و (
div n
) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - جريدهء حساب . و موضع حساب . و فراهم آمدنگاه كتب . و كتابى كه در آن لشكريان و اهل عطيه مكتوب باشند و اول من وضعه فى الاسلام عمر رضى اللّه عنه . ج : دواوين و دياوين . و راس الديوان : رئيس مجلس . و وزير .

ديوان

(
div n
) ا . پ . جاى فراهم آمدنگاه مردم . و دفتر محاسبه . و عدالتخانه . و مكان نشستن ملوك و امرا . و بارگاه و دربار پادشاهى . و صاحب عدالت خانه . و صاحب مسند . و مجلس شورا . و ماليات . و رئيس كسانى كه ماليات عمومى را جمع مىكنند . و داد و فرياد . و ماجرا . و كتاب مجموعهء اشعار هر شاعرى خواه در آن كتاب اشعار شاعر به ترتيب حروف مرتب باشند و يا نباشند . و ديوان اعلا : وزير اعظم و صدر اعظم . و ديوان خاص : اطاق شورا و يا مجلس شوراى مخصوص . و ديوان خالصه : محاسب و مستوفى ماليات پادشاهى . و ديوان داشتن : مجلس برپا كردن . و ديوان عام : مجلس عمومى شورا . و ديوان عرض لشكر : محاكمهء عسكريه . و ديوان مظالم : ديوانى كه در آن رسيدگى مىشود باعمال ظالمانهء حكام و امرا و رجال بزرگ دولت يعنى شخص پادشاه به آن رسيدگى مىكند و اول كسى كه اين ديوان را برقرار كرد خلفاى عباسى بودند و تا زمان مقتدر خود خليفه به آن ديوان رسيدگى مىنمود . و ديوان همايون : بارگاه پادشاهى .

ديوان

(
div n
) پ . ج . ديو .

ديوان بيگى

(
div n - beygi
) ا . پ . منصب دار حكومت و رئيس محاكمات شهر .

ديوانچى

(
div n - ci
) ا . پ . اطاق مخصوص وزير .

ديوان‌خانه

(
div n - x ne
) ا . پ . بارگاه سلطنت . و محل قضاوت و حكومت و پچكم و عدالتخانه . و دار الحكومه . و اطاق شورا .

ديوانسى

(
div nsi
) ا . پ . ميل و خواهش بيقاعده . و نفس اماره .

ديوانگان

(
div nag n
) و (
deyv nag n
) پ . ج . ديوانه .

ديوانگى

(
div nagi
) و (
deyv nagi
) ا . پ . جنون و عدم عقل .

ديوانه

(
div ne
) و (
deyv ne
) ا و ص . پ . بىعقل و بيدانش و مجنون . و احمق و ابله و نادان . و شوريده و غضبناك . و مردم بىعقل و بىدانش . ج : ديوانگان . و ديوانهء خدا : مجذوب .

ديوانه خوى

(
div ne - xuy
) ص . پ . آنكه خوى و طبيعت آن مانند ديوانگان باشد .

ديوانه دو

(
div ne - dav
) ص . پ . كسى كه سلوك و رفتار وى مانند مردم ديوانه است .

ديوانه سگ

(
div ne - sag
) ا . پ . سگ ديوانهء مبتلا بداء الكلب .

ديوانه نواز

(
div ne - nav z
) ص . پ . كسى كه مردم ديوانه را مىنوازد و ملاطفت مىكند .

ديوانى

(
div ni
) ا و ص . پ . دربارى و منسوب ببارگاه و دربار پادشاه . و ملازم پادشاه . ج : ديوانيان . و شاعر پادشاهى . و صاحب منصب حكومت و قضاوت .

ديو آورد

(
div - vard
) ا . پ . درخت سرو . و جام برنجين .

ديو باد

(
div - b d
) ا . پ . گردباد و باد تندى كه هوا را تاريك كند . و اسب تندرو . و شتر تندرو و بختى . و جنون و ديوانگى .

ديو بخوريده

(
div - bexuride
) ا و ص . پ . جن‌دار و مصروع .

ديوبند

(
div - band
) ص . پ . آنكه ديوان را افسون مىكند و افسونگر . و جائى