در عمر از برادر خود اسحق كلان بود و پدر اعراب مستعر به و جد حضرت خاتم النبيين صلى اللّه عليه و آله و ذبيح همين اسماعيل است نه اسحق .
اسماعيل ابو الفداء : ملقب به ملك صاحب حماة و مصنف تاريخ معروف پور ملك افضل . گويند در ميان ملوك پس از مأمون عباسى كسى به فضيلت او نبود و وفات وى در سال 732 هجرى .
اسماعيل پور حمدان : معروف به جوهرى صاحب كتاب صحاح اللغة از اهالى فاراب تركستان كه اكنون به اطرار اشتهار دارد وفات وى در 398 هجرى .
اسماعيل سامانى : اولين پادشاه از سلسلهء سامانى و در حقيقت محيى زبان پارسى و مدت ملك او در تركستان و خراسان از 279 هجرى تا 295 .
اسماعيل صاحب بن عباد : از علماى بزرگوار و وزراى عالىمقدار تولدش در 336 هجرى و وفاتش در شهر رى در 385 و جنازهء وى را باصفهان حمل نموده در محلهء ميدان كهنه دفن كردند .
اسماعيل صفوى : نخستين پادشاه از سلسلهء صفوى و مروج مذهب اثنا عشرى تولدش در 891 و مدت ملكش از 906 تا 930 .
اسماعيل دويم : از سلسلهء صفوى و سومين پادشاه اين سلسله و بر خلاف نياكان خود مروج طريقهء اهل سنت و جماعت مدت ملكش از 984 تا 985 .
اسماعيل غزنوى : پادشاه دوم از سلسلهء غزنوى مدت ملكش از 387 تا 391 .
اسماعيل كمال الدين پور جمال الدين عبد الرزاق اصفهانى : از شعراى نامدار كه در آخر عمر ترك دنيا گفته در خارج شهر اصفهان عزلت گزيد و در سال 630 هجرى بدست لشكر مغول بدرجهء شهادت فايز گشت .
اسماعيلية
(
esm iliyat
) ج ا . ع . نام گروهى .
اسماعيليه
(
esm iliye
) ج ا . پ . پيروان حسن صباح معروف بملاحده .
اسمال
(
asm l
) ع . ج سمل (
samal
) .
و ص . ثوب اسمال : جامهء كهنه .
اسمال
(
esm l
) م . ع . اسمل بينهم اسمالا : صلح كرد ميان ايشان . و اسمل الثوب : كهنه شد آن جامه .
اسمان
(
asm n
) ا . پ . آسمان . و نام روز بيست و هفتم از هر ماه شمسى .
اسمان
(
asm n
) ج ا . ع . شلوار هاى كهنه .
اسمان
(
esm n
) م . ع . اسمن الطعام اسمانا : تر كرد طعام را بروغن . و روغن كرد در طعام . و اسمنوا : بسيار گرديد روغن ايشان . و اسمن الرجل : دارا شد آن مرد چيز فربه را . و فربه داد به كسى . و فربه خريد . و نيز اسمان : صاحب ستور فربه شدن .
و فربه خلقى بودن .
اسماوات
(
asm v t
) ع . ج اسم .
اسمح
(
asmah
) ص . ع . آسانتر . و جوانمردتر .
اسمداد
(
esemd d
) م . ع . برآماسيدن از خشم و جز آن .
اسمدرار
(
esmedr r
) م . ع . ضعيف شدن بينائى .
اسمر
(
asmar
) ا . ع . شير ماده .
و آهو .
اسمر
(
asmar
) ص . ع . گندمگون . ج :
سمر (
somr
) . و قولهم : لا افعله ما اسمر السمير و ما اسمر بن سمير و ما اسمر ابنا سمير يعنى نخواهم كرد آن را هرگز .
اسمر
(
asmor
) ع . ج سمرة (
samorat
) .
اسمرار
(
esmer r
) م . ع . سخت گندم گون شدن .
اسمران
(
asmar ne
) ا . بصيغهء تثنيه . ع .
آب و گندم . و يا آب و نيزه .
اسمطة
(
asmetat
) ع . ج سماط .
اسمع
(
asma '
) ص . ع . شنوندهتر . و پسنديدهتر .
و راست و درستتر . و سزاوارتر به شنيدن .
الحديث : لم اسمع قط قولا اسمع منه اى ابلغ منه و انجع فى القلب .
اسمع
(
asmo '
) ع . ج سمع (
sam '
) .
اسمعداد
(
esme'd d
) م . ع . اسمعد اسمعدادا : پر شد از خشم . و اسمعدت انامله : آماسيد سر انگشتان او .
اسمعيل
(
esm il
) ا خ . ع . مر اسماعيل .
اسمغداد
(
esmeqd d
) م . ع . مر .
اسمعداد .
اسمقه
(
asmeqat
) ج ا . ع . چوبهاى زنبيل خشت خام كشى .
اسمن
(
asman
) ص . ع . فربهتر و سمينتر و جسيمتر و گندهتر .
اسمن
(
asmon
) ع . ج سمن (
samn
) .
اسمند
(
asmand
) ا خ . پ . نام قريهاى از توابع سمرقند .
اسمندر
(
asmandar
) ا . پ . مر .
سمندر .
اسموسا
(
asmus
) ا . پ . نوعى از مرزنجوش و گزر صحرائى .
اسمهداد
(
esmehd d
) م . ع . كلان شدن كوهان شتر .
اسمهرار
(
esmehr r
) م . ع . اسمهر اسمهرارا : سخت و درشت گرديد . و معتدل و راست و بر پا شد . و ثبات ورزيد .
و اسمهر الظلام : سخت شد تاريكى . و