Code - 2116
دينساقوس
Dipsacus Fullonum L .
گياهى علفى ، دو ساله ، داراى ساقه مستقيم به درازاى تا 2 متر خاردار و منتهى به سرى خاردار ، سفيدرنگ از خانواده
Dipsaceae
مىباشد ، برگها بدون دمبرگ ، متقابل و هر دو برگ متقابل از قاعده طورى به ساقه اتصال دارند كه در محل اتصال محفظه كوچكى به شكل پياله ايجاد مىكنند كه به هنگام بارندگى در آن آب باران جمع مىشود ، برگها پهن دراز ، مثلثىشكل در حاشيه داراى دندانههاى ارّهاى مىباشند .
خارها كه سرتاسر ساقه را بهطور رديف فراگرفتهاند رگبرگهاى ميانى برگها را نيز در بر مىگيرند .
گلها كوچك ، مجتمع فشرده به رنگ ارغوانى روشن تا بنفش در انتهاى شاخه گلدهنده ، پوشيده از خارهاى دراز و سفت مىباشند كه از آن براى مرتب كردن پشم استفاده مىكنند به همين جهت گياه " مشط الراعى " يا " شانه چوپان " ناميده شده است .
تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى :
گياه را به يونانى
Dipsakos
ناميدهاند ، نام علمى
Dipsacus
از واژه يونانى
Dipsaeine
( به معنى تشنگى ، عطش ) يا
Dipsan akeoma
به معنى دائم العطش گرفته شده است وجه اين تسميه قرار گرفتن 2 برگ متقابل و ايجاد حفره يا پياله مىباشد كه گياهشناسان قديم فرانسه آن را
Cuvette de Venus
مىنامند و آب باران در آن جمع شود . ديوسكوريد تحت عنوان
Dipsakos
كه حنين آن را به " دبساقوس " معرب نموده است مىنويسد : از انواع گياهان خاردار مىباشد ، ساقه خاردار ، برگها مانند برگ كاهو محيط به ساقه مىباشند بهطورى كه در اين بندها آب باران جمع مىشود به همين جهت گياه را " عطشان " ناميده اند اگر ريشه آن را با شراب جوشانده ، سپس كوبيده و خوب مخلوط نمايند به شكل مرهم تركخوردگى مقعد و فيستول را درمان مىكند . . . ( ديوسكوريد : 1 * ) .
دينساقوس يا شوك الدرّاجين 2 * به مشط الراعى معروف مىباشد و ديوسكوريد مىنويسد . . . 3 * و غافقى گويد كه صاحب فلاحت آن را خس الكلب و جرامغه ناميده است . اگر گل آن بهويژه گل تازه را در پارچه تميزى قرار داده در كمى شير داخل نموده و مالش دهند تا چيزى ديگر در پارچه باقى نماند و مقدارى از اين شير را در ظرفى شير مخلوط نمايند شير منعقد مىشود . از جوشانده ريشه آن مىتوان جهت بىحس كردن عضوى كه نياز به بريدن داشته باشد استفاده نموده و اگر آن را در آب خيسانده سه روز متوالى از آن تناول نمايند در بزرگى طحال موثر مىباشد .
دينساقوس پيشاب را زياد مىكند و لرز را از بين مىبرد ( ابن بيطار : 4 * ) . به شيرازى آن را طوسك مىنامند ( انصارى : 5 * ) .
دينساقوس تحليلبرنده خلطهاى غليظ و خام ، ضد انسداد ، ضد لرز ، مقوى كبد و پادزهر سموم ، ضد انگل و مدر مىباشد . ضماد ريشه آن براى زگيل و كچلى فاووس و ضماد گلهاى خشك شده تيغدار آن در گزيدگى مار و ساير گزندگان سودمند مىباشد .